جابر بن افلح

جابِرِ بن اَفْلَح (قرن ۶ق)
منجم و ریاضی دان مشهور اندلسی. شهرت وی به سبب پژوهش هایش دربارۀ مجسطی بطلمیوس و انتقادهای وی از این کتاب است که آن ها را در کتابی به نام اصلاح المجسطی گرد آورده است. جابر در این اثر برخی روابط مثلثاتی را عرضه کرد که در مجسطی وجود ندارد و همچنین تردیدهایی دربارۀ بعضی از جنبه های نجوم بطلمیوس، به ویژه در مورد دو سیارۀ عطارد و زهره ابراز کرد. این کتاب را احتمالاً نخستین بار گراردوس کرمونایی به لاتینی ترجمه کرد.

[ویکی فقه] جابر بن اَفلَح، کنیه اش ابومحمد، منجم و ریاضیدان مشهور اندلسی در قرن ششم است.
در باره زندگی وی اطلاع چندانی در دست نیست.
احتمالاً در سِویل ( اشبیلیه ) به دنیا آمده زیرا برخی مؤلفان، به خصوص موسی بن میمون (۵۲۹ ـ۶۰۰) که به گفته خودش با پسر جابر آشنا بوده است و بطروجی، او را اشبیلی نامیده اند.
از سوی دیگر، این موضوع که ابن میمون پسر جابر را می شناخته حاکی از آن است که جابر در قرن ششم یا در اواخر قرن پنجم می زیسته است.
نام جابر در کتاب تلخیص المجسطی، منسوب به ابن رشد (۵۲۰ ـ ۵۹۴)، آمده است.
در این اثر ــ که اصل عربی آن در دسترس نیست اما نسخه هایی از ترجمه عبری آن، اثر ژاکوب (یعقوب) آناتولی موجود است ــ آمده که جابر در همان قرن مؤلف (احتمالاً ابن رشد) می زیسته است؛ بنابراین، به احتمال بسیار جابر در نیمه اول قرن ششم می زیسته است.
افسانه های نادرست در ارتباط با جابر
افسانه هایی در باره ارتباط جابر با سویل وجود دارد که نادرستی آن ها به اثبات رسیده است.
مثلاً اینکه وی سازنده برج زرین و مناره خیرالْدا ــ که امروزه جزئی از کلیسای جامع سویل است ــ بوده و از این مناره برای رصدهای
نجومی استفاده می کرده است.
تصور خطا در مورد نام جابر
خطای معمول دیگر این بود که تصور می شد واژه الجبرا ( علم جبر ) از صورت لاتینی نام جابر (Geber) مشتق شده، در حالی که از ریشه ج ب ر (به معنای جبران یا ترمیم کردن) است.
علاوه بر این، گاهی نام جابر بن افلح با اشخاص دیگری اشتباه شده است، از جمله با شاعر تقریباً معاصرش، ابوالقاسم
علی بن اَفْلَح اهل بغداد؛ ابوافلح سَرَقُسطی، که احتمالاً در قرن هفتم یا هشتم می زیسته؛ منجم مشهور محمد بن جابر بَتّانی؛ و جابر بن حیّان، عالم کیمیا، که نام لاتینی او نیز Geber است.
متون منسوب به جابر
...

💡 و عن جابر بن عبد اللَّه: قال: قال رسول اللَّه (ص): قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّی قال: «من شهد ان لا اله الّا اللَّه و خلع الانداد و شهد انّی رسول اللَّه».

💡 سوگند به خدا چند روز از اين ماجرا نگذشت،كه از طرف هشام بن عبدالملك (دهمين خلفهاموى ) نامه اى به حاكم كوفه رسيد، در آن آمده بود: (وقتى كه نامه ام به تو رسيد،مردى را كه نامش جابر بن يزيد است، پيدا كن و گردنش را بزن !).

💡 ابو اسحاق ثعلبى در تفسير خود نيز با دو سند معتبر آورده است. عياشى در تفسيرشبه نقل مجمع البيان به سند خود از ابن ابى عمير از ابن اذينه از كلبى از ابو صالحاز ابن عباس و جابر بن عبداللّه انصارى روايت مى كند كه گفتند: خداوند به محمّد - صلّىاللّه عليه وآله - فرمان داد على - عليه السّلام - را بلند كند و منصب جانشينى او را بهمردم اعلام نمايد.