اسماعیل بن موسی جیطالی

[ویکی فقه] جِیطالی (جطالی )، ابوطاهر اسماعیل بن موسی، فقیه، ادیب و متکلم اباضی در نیمه اول قرن هشتم است.
وی در شهر جِیطالِ تونس ــ که امروزه جِطال و ایجیطال نیز گفته می شود ــ در منطقه جَبل نَفوسه زاده شد، ولی تاریخ ولادت او مشخص نیست.وی در زادگاهش، نزد عیسی طَرمیسی (متوفی ۷۲۲) تحصیل کرد و بعد از فراغت از تحصیل، مدتی در مدرسه ابوزید مَزغورَتی در مزغوره، در بخش شرقی جبل نفوسه، تدریس کرد.پس از مرگ استادش، طرمیسی، به فُرسطاء در بخش غربی جبل نفوسه رفت و نُه سال در آن جا به تدریس علوم دینی پرداخت )جیطالی برای تجارت به طرابلسِ غرب سفر کرد و در آنجا، به تعبیر برخی مؤلفان «در پی کینه توزی حسودان، که به رتبه والای علمی او آگاه شده بودند»، به دستور امیر طرابلس زندانی شد و اموالش ضبط گردید، اما با وساطتِ ابن مکّی، فرماندار قابِس، آزاد شد و قصیده ای در مدح ابن مکّی سرود. برخی منابع، سرودن قصیده مزبور را سبب آزاد شدن او دانسته اند.
خصایص
بعضی شرح حال نویسان جیطالی را از متفکران بزرگ عصر خویش دانسته و با ستایش از اخلاص، جدیت و ژرف اندیشی او، وی را با ابوحامد غزالی مقایسه کرده اند.همچنین وی را متنفذ، مستجاب الدعوه و کوشنده در راه وعظ و ارشاد و امر به معروف و نهی از منکر دانسته اند. گفته اند که جیطالی در بازارها می گشت و احکام معاملات حلال و حرام را برای مردم بیان می نمود. همچنین نقل شده که جیطالی پس از آنکه نتوانست حد شرب خمر را بر مردی که شراب نوشیده بود جاری سازد، تصمیم گرفت از فُرسطاء به جزیره جَربه در خلیج قابس کوچ کند.گفته اند که سفر او در قطع ارتباط مردم با مجرم و در نتیجه توبه او، تأثیر بسیار داشت. جیطالی سالهای آخر عمر را در جربه به مباحثه علمی و تدریس گذراند.وی در سفری به جیطال، با عامربن علی شماخی، عالم معروف آنجا، به مباحثه پرداخت.
وفات
جیطالی در ۷۳۰ یا ۷۳۷ یا ۷۵۰ در جربه درگذشت و در مسجدجامع جَربه به خاک سپرده شد.
آثار
...

💡 این منابع عبارتند از: عیون اخبارالرضا و کتاب التوحید تألیف شیخ صدوق، بحارالانوار، تألیف محمدباقر مجلسی، احتجاج طبرسی، تألیف شیخ طبرسی و اثباة الهدایه، اثر شیخ حر عاملی. عُیُونُ اَخبارَ الرِّضا کتابی است که نویسندهٔ آن، اِبنِ بابِوَیْه، معروف به شیخ صدوق، هر روایتی را که دربارهٔ علی بن موسی الرّضا روایت شده، گردآوری کرده‌است.

💡 او در این برنامه راجع به تأسیس بنیادی به نام علی بن موسی الرضا پیشوای هشتم شیعیان سخن گفت و اذعان کرد با وجود اینکه بعضی از دوستان تصور می‌کردند نام من را بر روی این بنیاد بگذارند باید بگویم وقتی نام چنین انسان بزرگی می‌آید نام کسی مثل من محو می‌شود.

💡 در سندِ محفوظِ ولایتعهدی که عموماً معتبر دانسته می‌شود، مأمون تأکید کرد که علی بن موسی به‌عنوان شایسته‌ترین نامزد در میان علویان و عباسیان انتخاب شده‌است.

💡 دربارهٔ زندگی علی بن موسی فراتر از گزارش‌های شیعهٔ امامی، اطلاعاتِ بسیار اندکی وجود دارد که عمدتاً گزارش‌هایی متأخر و با ماهیتِ شرح‌حالی هستند و مربوط به دورهٔ مواجههٔ وی با مأمون است که با مناظره‌های علمی پررنگ شده‌است. مناظره‌های علی بن موسی الرضا را منابع روایی، به صورت گزیده نقل کرده و اهم مطالب مناظره را بیان کرده‌اند.