ابوعلی صولی

[ویکی شیعه] احمد بن محمد بن جعفر معروف به ابوعلی صولی محدث بصری سدۀ ۴ق/۱۰م. بزرگانی چون شیخ طوسی و نجاشی او را توثیق کرده اند. وی صاحب تألیفاتی هم بوده است که اخبار فاطمة (س) از جملۀ آنهاست.
صولی در آثار امامیه مورد توجه قرار گرفته است. در نسخۀ چاپی رجال طوسی نسبت « جَلودی » نیز به او داده شده که بنابر نسخه ای کهن از رجال باید گفت که این نسبت از افتادن کلمۀ « صَحِبَ » در نسخۀ چاپی ناشی شده است. از جزئیات زندگی او اطلاعات چندانی در دست نیست؛ تنها با بهره گیری از اسانید برخی روایات وی، می توان به نکاتی از زندگی او دست یافت. باتوجه به اینکه وی از محمد بن یحیی منذر قَزّاز (درگذشتۀ ۲۹۰ق) روایت می کرده، می توان گفت که او سال ها پیش از ۲۹۰ق متولد شده است.
به گفتۀ نجاشی و طوسی در ۳۵۳ق و بر پایۀ سندی که در الامالی شیخ مفید آمده است، وی در ۳۵۲ق در بغداد به گفتن حدیث اشتغال داشته و شیخ مفید از او حدیث شنیده است. به نوشتۀ خطیب بغدادی،. ابوعلی صولی در اوخر عمر سفری به اهواز داشته و به گمان همو در همانجا وفات یافته است.

💡 کشته شدن مرداویج به دست ترکان نمونهٔ کوچکی از شورش‌های محلی ترکان و پیش‌درآمد چیرگی ایشان بر آذربایجان بود. آنان مرداویج را با چراغ سبز بغداد به بهانهٔ ملحد بودن، کشتند. بنابر نظر صولی، می‌توان نتیجه گرفت که کشتن مرداویج یک مسئله اجتماعی بوده‌است، مسعودی نیز تأیید می‌کند که هنگامی که مرداویج می‌خواست به بغداد رود و خلیفه را دستگیر کند به قتل رسید. ابوعلی مسکویه و مسعودی هر دو، خلیفه را در کشتن مرداویج سهیم می‌دانند. اینان و دو تن از غلامان او «بجکم» و «توزون» را نام می‌برند. این دو بودند که از کینه ترکان نسبت به مرداویج بهره جستند و پس از کشته شدن مرداویج به عراق گریختند و در شمار سپاهیان خلیفه درآمدند و اندک زمانی به مقام امیرالامرایی رسیدند. به نظر می‌رسد بجکم و توزون بنا بر دستور خلیفه، در کشتن مرداویج نقش داشته‌اند. آن گونه که مسعودی گزارش کرده، بجکم شخصاً مرداویج را در حمام کشت. صولی در قصیده‌ای طولانی و بدیع که به زبان عربی و در ستایش و مدح خلیفه، الراضی‌بالله، سروده‌است، به قتل مرداویج اشاره می‌کند و آن را یک پیروزی برای خلیفه و به منزلهٔ پایان آتش مجوس می‌داند.