ابن سعید حلی

[ویکی اهل البیت] ابوزکریا یحیی بن احمد بن یحیی معروف به به ابن سعید هذلی حلی یکی از علمای معروف شیعه در قرن هفتم هجری است. ابن سعید عموزاده محقق اول صاحب شرایع است که خود به شهر حله در عداد بزرگان فقها و مجتهدین قرار گرفت. او در فقه و تفسیر و مخصوصاً در ادبیات و لغت و اخبار و مهارت بیشتری داشت. ابن سعید از سوی مادر از نوادگان ابن ادریس حلّی و از طرف پدر احمد بن یحیی همگان از علمای قرن ششم مکتب بودند. به سال 601 اول قرن هفتم زاده شده و از حضور پدر و سپس از محضر نجیب الدین ابن نما، سید شمس الدین موسوی، ابوحامد محمد بن زهره علمای ما مانند سید بن طاووس ( سید عبدالکریم ) شیخ حسن حلی معروف بابن داوود و علامه حلّی از کرسی درس او استفاده نموده اند. صاحب روضات به نقل از ذهبی که از علمای اهل سنّت بود می نویسد: ابن سعید مردی فاضل و دانشمندی متقی و ادیب و محدث بود...
محدث نوری نیز در خاتمه مستدرک به نقل از ابن داوود که از شاگردان ابن سعید بود و خود به مقام علمی نائل آمد می نویسد: استاد ما علامه جامع علوم و فنون مختلف در فقه و اصول تفسیر و... یکی از دانشمندترین و پرهیزگارترین مردم عصر خود بود ( محدث نوری قول صاحب روضات را مطالعه فرموده و توصیف شاگرد را جامع تر از ذهبی می بیند و قدری به صاحب روضات اعتراض دارد که چرا قول ابن داوود را در وصف استاد مرقوم نداشته اید ) در هر صورت مخالف و موافق به فضائل ابن سعید اعتراف دارند. وقتی خواجه نصیرالدین طوسی وارد حوزه درس محقق شد سئوالی از محقق در مورد افاضل شاگردان نمود. پس از مذاکراتی جامع ترین آنها پدر علامه، ابن مطهر و مفیدالدین ابن جهم را معرفی نمود. سپس عموزاده او کتباً ضمن اشعاری از عموزاده گلایه دارد که در ردیف آن دو ما را معرفی ننمودی. جناب محقق نیز پاسخ می نویسد و از او پوزش می طلبد در ضمن به ابن سعید چنین می فهماند که آن روز با توجه به احاطه علمی این دو چنانجه خواجه سئوالی در اصول فقه و مسائلی کلامی می نمود. همه ما سرافراز بودیم. بدیهی است ابن سعید سالها پس از این واقعه در جهان زیست و به کمالات علمی نائل آمد و تألیفاتی نیز از قبیل کتاب جامع و مدخب را در اصول فقهی فحص و بیان را در اسرار قرآن، نزهة الناظر را در فقه مذهب امامیه، معالم و کشف الاقتباس و رسائلی در عبادات به رشته تحریر برد و سرانجام در شب عرفه به سال 689 در حلّه وفات نمود.

💡 عثمان ابن سعید (متوفی ۲۶۷ ق -۸۸۰میلادی) بلافاصله پس از مرگ حسن عسکری در سال ۲۶۰ (۸۷۴ میلادی) ادعا کرد که حسن عسکری پسری خردسال به نام محمد دارد که به دلیل تهدید عباسیان به جانش مخفی است و او به نمایندگی از فرزند امام یازدهم منصوب شده‌است. وی بین ۵ تا ۷ سال (تا ۸۷۹میلادی یا ۸۸۱ میلادی) نایب بود.

💡 آورده‌اند که حفصه به یمن زیبایی و شهرتش به جهت شاعری، نظر ابوجعفر احمد بن عبدالملک بن سعید را جلب کرد. ابوجعفر که به ابن سعید نیز شهره بود، در ادبیات صاحب نظر بود. در نهایت شیفته حفصه شد اما حفصه دل در گروی دیگری داشت و به همین امر، و با استناد به چهار بیتی او، در درخواست ملاقات ابوسعید اما و اگر کرده و بعد از دو ماه جواب منفی داد. ابوجعفر نیز در قطعه‌ای هشت بیتی، از عشقش نسبت به او سرود. حفصه در پاسخ به او از شتاب‌زدگی اش در عشق و ناشکیبایی‌اش در این امر که عادت این امور است، گلایه کرد و آن را ناپسند شمرد و ابوسعید را نکوهش کرد. بنابر گزارش‌ها در نهایت دیدارهای عاشقانه‌ای بین این دو صورت گرفت و ملاقات‌ها با شعر و شاعری همراه بود و محلی برای مجادلات شاعرانه شد. از تاریخ دقیق این ملاقات‌های عاشقانه و شروع عشق ابوسعید به حفصه، اطلاعات دقیقی در دست نیست.