اختلاط و امتزاج. [اِ ت ِ طُ اِ ت ِ ] ( ترکیب عطفی، اِ مرکب ) ( اصطلاح ریاضیات ) عملی است که برای دو مقصود ذیل جاری کنند: اول آنچه بخواهند قیمت متوسطه چند چیز بهم آمیخته را معلوم کنند و دوم آنکه مشخص کنند اندازه چند چیز آمیختنی را بر وجهی که شیئی ممزوج قیمت مشخصی پیدا کند. ( بدایة حاج نجم الملک ).
اِختِلاط و اِمتِزاج
عنوان یکی از سرفصل های حساب مقدماتی است که در اصل به عیاریابی شمشی مرکّب از دو شمش یا مشخص ساختن قیمتِ مخلوطی از دو شیء مربوط می شود. مثلاً به این می پردازد که چه نسبت از دو شمش با عیارهای معلوم ترکیب کنیم تا شمشی با عیاری معین به دست آید و یا مثلاً به چه مقدار از دو نوع خشکبار که قیمت واحد هر کدام معلوم است، مخلوط کنیم تا آجیلی با ترکیب دلخواه به دست آوریم و قیمت واحد مخلوط را نیز داشته باشیم.
💡 اجسام طبيعى از آن جهت كه جسم هستند در رتبه با يكديگر مساوى مى باشند و بر يكديگرامتياز و فضيلتى ندارند؛ زيرا همه مشمول يك حدّ معنوى هستند و يك صورت جنسى هيولاىاولى مقوم آنها مى باشد. و امّا آنچه كه موجب تقسيم آنها به انواع عناصر و غيره مى شودنيز باعث شرافت و فضيلت يكى بر ديگرى نمى گردد، ولى اختلاف رتبه و فضيلت ازآنجا شروع مى شود كه ميان اين عناصر اختلاط و امتزاج و تركيب پيدا شود و آنگاه هرقدركه يك مركّب به اعتدال حقيقى يعنى وحدت معنوى نزديكتر باشد، آثار و صورتهاىشريفترى پيدا مى كند و همين آغاز مرحله شرافت و رتبه آن مى باشد؛ مثلاً هر جمادى كهماده آن صورتهاى بيشترى را بپذيرد از ديگر جمادات ارزشمندتر است و اين شرافتداراى مراتب بسيار و مدارج بى شمارى است تا به جايى مى رسد كه آن مركب قادر برقبول نفس نباتى است.
💡 اشکال واق که توسط نگارگران ایرانی ارائه شدهاند، اختلاط و امتزاج ترکیبهای تزیینی و تخیلی را به نحو زیبایی به نمایش گذاشتهاند.