شیخ صفیالدین اردبیلی، مشهور به شیخ صفی، از عارفان، صوفیان و بنیانگذاران طریقه صفویه بود که حدود سال 650 هجری قمری در شهر اردبیل به دنیا آمد. او در جوانی مرید و داماد زاهد گیلانی شد و پس از او رهبری طریقت صفویه را بر عهده گرفت. این طریقت بعدها منشأ اصلی سلسله حاکم بر ایران، یعنی صفویان، گردید.
شیخ صفی نه تنها یک عارف و صوفی بود، بلکه معلم، شاعر و مرجع عرفانی و دینی نیز به شمار میرفت. او بهطور همزمان بر شریعت اسلامی و سیر باطنی تأکید داشت و شاگردان خود را به رعایت اعتدال میان عمل دینی و سلوک عرفانی ترغیب میکرد. پس از وفات او، فرزندش صدرالدین موسی راه او را ادامه داد و آرامگاه او در اردبیل ساخته شد.
آرامگاه و خانقاه شیخ صفی اردبیلی، شامل گنبد، مقبره، قبر نوادگان، مسجد، حجرههای صوفیان و محل تدریس است. این مجموعه، از زیباترین نمونههای معماری و هنر دوره صفوی، شامل کاشیکاری، مقرنس، خطاطی و گچبری است و در سال ۲۰۱۰ به عنوان اثر جهانی توسط UNESCO ثبت شد.
💡 احمد کسروی، در شیخ صفی و تبارش، تاریخ تبار و زبان مردم آذربایجان مینویسد: پیش از صفوی هیچ شاعر ترک گویی در آذربایجان پیدا نشد و همگی مردم هر که ماد و آریاییتبار بودند به زبان پهلوی آذری گفتگو میکردند که همانند فارسی و لری و کردی بود.
💡 برجی که شبیه برج مقبرهٔ شیخ صفی است احتمالاً مربوط به قرن هشتم ق چهاردهم م است که شیخ صدرالدین موسی پسر دوم شیخ صفی آن را ساختهاست، اما عمارتی که بر روی شالودهٔ اطراف بنای اصلی قرار گرفته، در زمانهای بعد یعنی همزمان با بقعهٔ شیخ صفی در اوایل قرن دهم/شانزدهم م بنا گردیدهاست.
💡 رحمان آفتابی آذر، در سال ۱۳۰۷ در اردبیل متولد گردید. از دوران کودکی، زیر نظر استاد مشهدی حمید که از استادان بنام مسگری بود، هنر اصیل مسگری را آموخت. وی علاوه بر ساخت و تعمیر انواع ظروف مسی کوچک و بزرگ، مرمت ظروف قدیمی و گنبد مسی چینیخانه بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی، میراث یونسکو را نیز در کارنامه هنری خود گنجاندهاست.
💡 وی در سال ۷۵۷ هجری قمری در سراب (از شهرهای استان آذربایجان شرقی) به دنیا آمد. او از پیروان خاندان صفیالدین اردبیلی بود. معینالدین در شعر قاسمی یا قاسم تخلص میِکرد و یکی از پسران شیخ صفیالدین به اسم صدرالدین موسی به او لقب قاسمالأنوار را بخشید.
