ایوان چهارم

ایوان چهارم. [ ای ن ِ چ َ رُ ] ( اِخ ) ( 1533 - 1584 م. ) ملقب به «مخوف » وی تحت حمایت مادرش از 1533 تا 1538 م. پادشاهی کرد و نخستین پادشاهی که لقب «تزار» گرفت و القاب رسمی را بکار برد وی بود. ایوان در سال 1557م. جنگ بزرگی را شروع کرد و در لیونیا ابتدا فاتح شد، ولی سپس مغلوب لهستانیان و سوئدیان گردید ( 1578م. ). در سال 1580 م. در حال عصبانیت پسر خود را کشت. ( فرهنگ فارسی معین ). رجوع به لاروس و دایرة المعارف فارسی شود.

ملقب به مخوف وی تحت حمایت مادرش از ۱۵۲۳ تا ۱۵۳۸ پادشاهی کرد.

ایوان چهارم واسیلیویچ ( به روسی: Ива́н Четвёртый, Васи́льевич ) [ الف] ( ۲۵ اوت ۱۵۳۰ میلادی - ۲۸ مارس  [ سبک قدیمی: ۱۸ مارس]   ۱۵۴۸ ) که معمولاً به عنوان ایوان مخوف شناخته می شود، [ یادداشت ۱] شاهزاده بزرگ مسکو و تمام روسیه از سال ۱۵۳۳، و تزار تمام روسیه، از ۱۵۴۷ تا زمان مرگش در ۱۵۸۴ بود. او اولین پادشاه روسیه بود که به عنوان تزار، تاج گذاری کرد.
ایوان چهارم بزرگ ترین پسر واسیلی سوم از همسر دومش النا گلینسکایا و نوه ایوان سوم و سوفیا پالایولوژینا بود. او پس از مرگ پدرش در سه سالگی جانشین او شد. گروهی از اصلاح طلبان حول ایوان جوان متحد شدند و او را در سال ۱۵۴۷ و در سن ۱۶ سالگی به عنوان تزار تمام روسیه تاج گذاری کردند. مشخصا سلطنت ایوان منجر به تبدیل روسیه از یک دولت قرون وسطایی به یک امپراتوری تحت فرمان یک تزار شده بود اما هزینه زیادی برای مردم آن و اقتصاد طولانی مدت این کشور داشت.
ایوان در سال های اولیه سلطنت خود با گروهی از اصلاح طلبان موسوم به شورای برگزیده حکومت کرد و زمسکی سوبور را تأسیس کرد، مجمع جدیدی که توسط تزار تشکیل داده شده بود. او همچنین قوانین حقوقی روسیه مورد بازنگری قرار داد ( ۱۵۵۰ ) و اصلاحاتی از جمله عوامل خودگردانی محلی و همچنین تأسیس اولین ارتش دائمی روسیه به نام استرلتسی را ارائه کرد. ایوان خانات قازان و آستراخان را فتح کرد و قلمرو روسیه را به میزان قابل توجهی گسترش داد.
ایوان پس از تثبیت قدرتش، خود را از شر مشاوران شورای منتخب خلاص و جنگ لیوونی را آغاز کرد که روسیه را ویران و منجر به از دست رفتن لیوونی و اینگریا شد اما به او اجازه داد تا کنترل استبدادی بیشتری بر اشرافیان روسیه داشته باشد که او با استفاده از اولین پلیس سیاسی روسیه، اپریچنیکی، شدیداً دست به پاکسازی زد. سال های بعدی سلطنت ایوان با قتل عام نووگورد ( ۱۵۷۰ ) و سوزاندن مسکو توسط تاتارها ( ۱۵۷۱ ) مشخص شد.
ایوان به دنبال پیشرفت های فرهنگی بود مانند واردات اولین ماشین چاپ به روسیه. او همچنین چندین فرایند را آغاز کرد که برای قرن ها ادامه داشت از جمله تعمیق ارتباطات با سایر کشورهای اروپایی به ویژه انگلستان، نبردهایی علیه امپراتوری عثمانی، و فتح آهسته سیبری.
منابع معاصر گزارش های متفاوتی از شخصیت پیچیده ایوان ارائه می دهند. او به عنوان فردی باهوش و مؤمن توصیف شد، اما همچنین مستعد پارانویا، خشم و شیوع فصلی بی ثباتی ذهنی بود که با افزایش سن بدتر می شد. مورخان عموماً بر این باورند که او در یک حمله خشمناک، پسر ارشد و وارث خود، ایوان ایوانویچ را به قتل رساند؛ همچنین ممکن است باعث سقط جنین فرزند آخر نازاده نیز شده باشد. این باعث شد که پسر کوچکترش، فیودور ایوانویچ که از نظر سیاسی بی تاثیر بود، تاج و تخت را به ارث ببرد، مردی که حکومتش و مرگ بدون فرزند وراثش، مستقیماً به پایان سلسله روریک و آغاز زمان مشکلات منجر شد.

ایوان (روسیه ۴) چهارم
رجوع شود به:ایوان مخوف (۱۵۳۰ـ۱۵۸۴)

💡 بعداً قوای ایوان چهارم حاکم روس‌ها آنچه از سرای باقی مانده بود را در هنگام فتح خانات آستاراخان در سال ۱۵۵۶م ویران کردند. سپس روس‌ها سلطه خود را بر منطقه جنوب ولگا گسترش داده، و شهرهای جدید آستاراخان را در سال ۱۵۵۸م و تزاریتسین (ولگوگراد فعلی) را در سال ۱۵۸۹م تأسیس کردند.

💡 نگرش همسایه شرقی سوئد، روسیه نیز توهین‌آمیز بود، که پادشاه سوئد برای داشتن رابطه خوب با آن بیمناک بود. گوستاو به ایوان چهارم روسیه که فرمانروایی بر سراسر کنارهٔ دریای بالتیک را در سر داشت، جنگی بی‌ثمر در سال‌های ۱۵۵۴-۱۵۵۷ تحمیل کرد.

💡 منابع معاصر گزارش‌های متفاوتی از شخصیت پیچیده ایوان چهارم ارائه می‌دهند. او به عنوان فردی باهوش و مؤمن توصیف می‌شود، اما همچنین مستعد اختلال‌هایی چون پارانویا، خشم و شیوع فصلی بی‌ثباتی ذهنی بود که با افزایش سنش بدتر می‌شدند. او به دنبال ترقی و مدرن کردن روسیه بود؛ اما تا زمان مرگش هم موفق نشد روسیه را به یک کشور پیشرفته تبدیل کند.