ایتیل

ایتیل. ( اِخ ) نهری است که امروز آنرا ولگا نامند و به بحر خزر میریزد و یاقوت در معجم البلدان آنرا اِتِل می نامد: باتو در مخیم خویش که در حدود ایتیل داشت مقام فرمود و شهری بنا نهاد. ( تاریخ جهانگشای جوینی ج 1 ص 222 ). اکثر مهرب و ملجاء او کنار ایتیل بود و او در میان بیشه های آن متواری و مختفی می شد. ( جهانگشای جوینی ). رجوع به آتل و اتل و ایتل شود.

نهری است که امروز آنرا ولگا نامند و به بجر خزر میریزد.

💡 ایسیلدور در ساحل شرقی رود آندوین سکنیٰ گزید و شهر میناس ایتیل (که بعدها میناس مورگول نام گرفت) را بنا کرد. در سال ۳۴۲۸ دوران سوّم، سائورون، میناس ایتیل را تسخیر کرد به همین دلیل ایسیلدور به سمت آندوین و سپس شمال غربی به سمت گیل-گالاد در لیندون و پدرش در آرنور عقب‌نشینی کرد و فرمانروایی گاندور را به برادرش سپرد.

💡 اقوام ترک‌تباری که در امتداد ولگا ساکن شدند در قدیم به آن ایتیل یا آتیل می‌گفتند که به معنای «رود بزرگ» است. در زبان‌های ترکی‌تبار امروزه نیز به آن با ایدیل و اِدل و نام‌های مشابه اشاره می‌شود. نام دیگر ترکی برای ولگا «ساری‌سو» (آب زرد) است. مردم قوم ماری، از اقوام اورالی به ولگا «یول» می‌گویند که در زبان تاتاری به معنای راه است.

💡 آنندراج می‌نویسد: سرای نام شهری است از ترکستان و آن را سرای باتوخان گفتندی زیرا که باتوخان بن جوجی خان بانی آن بوده و ازآن جا تا دربند سه چهار مرحله‌است. جهانگشای جوینی (ج ۱ ص ۲۲۲) دربارهٔ سرای می‌نویسد: باتو در مخیم خویش که در حدود ایتیل داشت مقام فرمود و شهری بنا نهاد که آن را سرای می‌خوانند.

💡 او (دِنِه‌تُور) گمان می‌کرد سنگ میناس ایتیل (پالانتیر سائورون) در دستان پلید بوده، او خطر کرد و به امید اراده و توانش با آن تماس گرفت، البته اعتماد او به توانش چندان هم نادرست نبود، سائورون نتوانست او را به بردگی خود بگیرد اما توانست با روایت نادرست حقیقت بر او تأثیر بگذارد.

💡 هنگامی که سائورون به گاندور یورش برد و میناس ایتیل را گرفت، ایسیلدور از راه آندوئین به سمت شمال فرار کرد تا از الندیل کمک بگیرد. آناریون از گاندور دفاع کرد و نیروهای سائورون را به کوهستان راند. نیروهای آناریون اسگیلیاث را برای مدتی نگاه داشت اما می‌دانست که بدون رسیدن کمک گاندور توان ایستادگی ندارد.

💡 در سال۲۰۰۰، میناس ایتیل توسط نزگول یا اشبح حلقه به فرماندهی پادشاه جادوگر آنگمار سقوط کرد و نامش به میناس مورگول یا برج جادوی سیاه تغییر یافت. پلان تیری آن توسط نزگول تصاحب شد و تا در هنگام بازگشت سائورون به باراد-دور به او داده شود.