استبداد صغیر

استبداد صغیر. [ اِ ت ِ دادِ ص َ ] ( اِخ ) نامی است که به دوره حکومت استبدادی محمدعلی شاه قاجار ( 1325 - 1326 هَ. ق. ) داده اند.

نامی بدوره حکومت استبدادی محمد علی شاه قاجار

اِستبداد صغیر
دوره ای کوتاه از تاریخ سیاسی معاصر ایران که از به توپ بستن مجلس شورای ملی در ۲۳ جمادی الاولی ۱۳۲۶ق شروع و با خلع محمدعلی شاه در ۲۶ جمادی الثانی ۱۳۲۷ق ختم می شود. بعد از به توپ بستن مجلس، گروهی از نمایندگان و مشروطه خواهان پس از ضرب و جرح، دستگیر، اعدام یا تبعید و گروهی نیز متواری و عده ای هم به سفارت انگلستان پناهنده و روزنامه های مشروطه خواه و انجمن های هوادار نیز ناگهان تعطیل شدند تا گروهی از مردم به رهبری ستارخان، علیه حکومت مرکزی قیام مسلحانه و از شهر تبریز به صورت سنگری در مقابل نیروهای استبداد دفاع کردند. مراجع مشروطه خواه نجف، ضمن تأیید قیام مردم تبریز، به تکفیر شاه و جهاد علیه او فتوا دادند. با حمایت همه جانبۀ مردم تبریز از ستارخان و احتمال بروز قیام های مشابهی در تهران و سایر شهرها، نیروهای استبدادی پس از چند ماه محاصره تبریز، سرانجام عقب نشستند و با توافق پنهانی سفیران روسیه و انگلستان، نیروهای روس جانشین نیروهای دولتی شدند. از سوی دیگر، سپهدار تُنکابِنی، و نیز سردار اسعد بختیاری، در رأس نیروهای ایلاتی و مردمی، روانه تهران شدند. نیروهای دولتی پس از زدوخورد اندکی، تسلیم نیروهای مهاجم شدند و تهران به تصرّف نیروهای گیلانی و بختیاری درآمد.

💡 اهمیت روزنامهٔ انجمن تبریز در آن است که انتشار آن در دوران استبداد صغیر ادامه پیدا کرد و دلیل این امر هم آن بود که مردم تبریز بلافاصله پس از شنیدن خبر بمباران مجلس، به مبارزه علیه محمدعلی‌شاه پرداختند و در زمانی که حکومت مرکزی تقریباً تمام جراید را تعطیل کرده بود و از ورود روزنامه‌های خارجی جلوگیری به عمل می‌آورد، این نشریه به کار خود ادامه داد.

💡 این روزنامه از شماره اول تا نهم با نام «روزنامه ملی» و از شماره دهم تا شماره ۳۷ با نام «جریده ملی» و از آن به بعد با نام «انجمن تبریز» منتـشر گردید. بعد از بمباران مجلس و در دوره استبداد صغیر، تنها روزنامه‌ای بود که در ایران به صورت گستره عمومی چاپ می‌شد.

💡 اولین قطعه‌ای که نوشت و به شکل پانتومیم روی صحنه رفت «باغ شاه» نام داشت که بعد از دورهٔ استبداد صغیر در انجمن اخوت بازی شده‌است

💡 در دوره استبداد صغیر سعی زیادی برای جلوگیری از اشغال تبریز و حل مسالمت‌آمیز مسائل داشت. پس از فتح تهران کوشش کرد که از خلع محمدعلی شاه جلوگیری کند و اختلافات با مسالمت حل شود ولی موفق نشد. با اشغال تبریز از سوی نیروهای روسیه تزاری سعی در آرام کردن اوضاع داشت. به اصرار او ستارخان و باقرخان از تبریز به تهران رفتند.

💡 روزنامهٔ انجمن تبریز –که از رمضان ۱۳۲۴ هجری شروع به فعالیت کرده بود– به دلیل فراهم آوردن اطلاعاتی راجع به شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران در دوران مشروطه و استبداد صغیر، مورد توجه ویژهٔ محققان معاصر قرار گرفته و آنان نسخه‌های به دست رسیده از این روزنامه را باارزش‌ترین اسناد برای مطالعهٔ دوران استبداد صغیر می‌دانند.

💡 سید داود به جای اینکه دست از فعالیت بردارد، در حرم حضرت عبدالعظیم با متحصنین که سرکرده‌شان سید علی آقا یزدی بود، همداستان شد و برای بازگشت مشروطیت کوشید. پس از پایان استبداد صغیر و بازگشایی مجلس در سال ۱۲۸۸ منشی‌باشی مجلس شد. در سال‌های ۱۲۹۴ تا ۱۳۰۰ که به سبب اوضاع جنگی، مجلس تعطیل بود، در وزارت مالیه کار می‌کرد.