ابن جنی

ابن جنی. [ اِ ن ُ ج ِن ْ نی ] ( اِخ ) ابوالفتح عثمان. ادیب و نحوی موصلی. شمنی در حاشیه مغنی گوید پدر او جنی رومی و مملوک سیلمان بن فهد ازدی بود. و گویند جنی معرب گنی کلمه رومی است. مولد ابن جنی شهر موصل پیش از سال 300 هَ.ق. است و او چهل سال ملازم صحبت ابوعلی فارسی بوده و از او نحو و تصریف آموخته و پس از وی خلیفه او گشته و در بغداد بجای ابوعلی بتدریس پرداخته است. وفات او به بغداد به سال 392 روی داده است. و سید رضی در علوم ادبیه شاگرد او بوده. ابن جنی وقتی در حلب بدربار سیف الدوله و زمانی بفارس به خدمت عضدالدوله دیلمی پیوسته است. او را در فن خویش تصانیف بسیار است، از جمله: کتاب لمع که متعارف و متداول بوده و بر آن شروح بسیار نوشته اند. کتاب خصائص. کتاب سرالصناعة. کتاب المنصف. کتاب التلقین. کتاب التعاقب. کتاب الکافی فی شرح القوافی. کتاب التذکرةالاصبهانیة. کتاب المقتضب. کتاب التصریف الملوکی. و ابن الندیم کتب ذیل را نیز بدو نسبت می کند و از کتب فوق جز از لمع و تلقین و تعاقب نام نمی برد: کتاب التعاقب فی العربیه. کتاب المعرب. کتاب التلقین. کتاب اللمع. کتاب الفسر لشرح دیوان ابی الطیب. کتاب الفصل بین الکلام الخاص و العام. کتاب العروض والقوافی. کتاب جمل اصول التصریف. کتاب الوقف و الابتداء. کتاب الالفاظ من المهموز. کتاب المذکر و المؤنث. کتاب تفسیر المراثی الثلاثه و القصیدة الرائیة للشریف الرضی. کتاب معانی ابیات المتنبی. کتاب الفرق بین کلام الخاص و العام.

ادیب و نحوی موصلی

[ویکی فقه] اِبْن ِ جِنّی، ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی (ح ۳۲۱- ۲۸ صفر ۳۹۲ق /۹۳۳- ۱۶ ژانویه ۱۰۰۲م )، عالم به صرف و نحو، لغت و ادب عرب بود.
پدر او برده ای رومی از آن سلیمان بن فهد ازدی موصلی بود که «جنی » نام داشت و جنی خود به گفته سیوطی معرب گنی است.بروکلمان احتمال داده است که نام پدر او گنایوس ۱ بوده و به معنی بزرگ و فاضل و نجیب است، اما احمد امین آن را معرب «جونا۲» دانسته است. به این ترتیب بجاست که ابن جنی از بالیدن به اجداد خود چشم بپوشد و تبار خود را در قصیده ای بلند (۶۴ بیت )، همانا دانش خویش بداند.
شناخت اجمالی
ابن جنی در موصل زاده شد، از دوران کودکی و نوجوانی او اطلاعی در دست نیست.جز اینکه در آغاز جوانی در جامع موصل، به تدریس صرف مشغول بوده است.
آشنایی با ابوعلی فارسی
در آن هنگام ابوعلی فارسی بر آن دیار گذشت و مدرس جوان را در مسأله ای صرفی آزمود.چون ابن جنی از دادن پاسخ عاجز ماند، در سلک شاگردان ابوعلی درآمد و تا درگذشت استاد، یعنی ۴۰ سال تمام در سفر و حضر، ملازم او شد. به اعتبار این ۴۰ سال آغاز آشنایی او و ابوعلی را در ۳۳۷ق می توان پنداشت. به روایتی آغاز آشنایی ابوعلی با ابن جنی ۳۴۱ق بوده است.
اساتید
...

💡 ثابت در شناسایی شعر جاهلی از اشعار اسلامی توانا بود و واژه های بیابانی نایاب و غریب را به خوبی حفظ داشت. او با فلسفه، منطق و نجوم آشنایی داشت و مردی سوارکار و جنگاور توصیف شده‌است. او را روایتگر ادبیات و لغت دانسته‌اند و در بغداد از کسانی چون ابواحمد عبدالسلام بصری و ابن جنی و علی بن عیسی ربعی روایت کرده‌است.