الخصائص لابن جنی

[ویکی فقه] الخصائص لابن جنی (کتاب). « الخصائص» تالیف ابوالفتح عثمان معروف به ابن جنی ( متوفی ۳۹۲ ق) که در آن اصول علم نحو بر پایه اصول فقه و کلام، اصل و منشأ زبان و آواشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. کتاب در دو جلد منتشر شده است.
کتاب مشتمل بر مقدمه ای به قلم محقق، دکتر عبدالحمید هنداوی، مقدمه ای به قلم مولف و ۱۶۲ باب است. مولف در نگارش کتاب روش حنفیه در اصول فقه را پیش گرفته است. بیشتر ابتکارات و نوآوری های او بر پایه قیاس استوار است و به همین جهت مدعی است که بسیاری از مسائل نحوی را بر اساس موازین اصول و کلام بنا نهاده است و خود او می گوید که هیچ یک از علمای بصره و کوفه پیش از او به این امر توجه نکرده اند.
گزارش محتوا
بی گمان ابن جنی آخرین فرد از سلسله قیاس گرایان مکتب بصره است. آن آیین منطقی را که سیببویه پی ریخته بود، نخست مبرّد و سپس نحویان بزرگی چون زجاج و ابن درستویه و سیرافی در قالب های معقول ریختند و سپس ابوعلی فارسی و ابن جنی به آن کمال بخشیدند. پس از ابن جنی دیگر کسی نتوانست چیزی بر ساختمان قیاس در نحو بیفزاید. او کتاب الخصائص را بر اساس قیاس تألیف کرده است و در ابواب مختلف آن: ادله نحو، سماع و روایت و شرایط و موارد اعتماد به آن، قیاس و موارد و شرایط اعتماد به آن، تعارض قیاس و سماع، تعارض بین روایات، اجماع و شرایط حجیت آن، استحسان و... را با روشهای معمول در اصول فقه و کلام، مورد بررسی و تحقیق قرار داده و نظریات خود را در هر مورد بیان کرده است.
ابتکار لغوی ابن جنی در اشتقاق
ابن جنی در اشتقاق لغت، مبحث جدیدی به نام اشتقاق اکبر مطرح کرده است که نتایج آن تا امروز ادامه دارد و هیچ یک از علمای لغت، توفیقی بزرگ تر از این بدست نیاورده اند، غالباً او را مؤسس و مبدع این مبحث می دانند.
توجه خاص ابن جنی به ریشه زبان
...

💡 (( حكى انه لما اتى دمشق وصنف بها كتاب الخصائص فى مناقب على عليه السلام انكرعليه ذلك و قيل له لم لاصنفت فى فضائل الشيخينفقال دخلت على دمشق و المنحرف عن على بها كثير فصنفت كتاب الخصائص رجاء ان يهديهمالله تعالى به فدفعوا فى حضنيه واخرجوه من المسجد ثم مازالوا به حتى اخرجوه مندمشق الى الرملة فمات بها.))

💡 الخصائص الحسينيّة از تاءليفات ارجدار فقيه بزرگ و عالم فرزانه،مرحوم آيت اللّه شوشترى رحمه الله مى باشد.

💡 672- اشك روان، بر امير كاروان، ترجمه الخصائص الحسينيه، چاپ ششم، ص70

💡 41- معجم طبرانى، ح 51، ص 124؛ تاريخ ابن عساكر، ص 622؛ تهذيب تاريخ ابن عساكر، ج 4، ص ‍ 325؛ ذخائر العقبى، ص 147 باختصار؛ مجمع الزوائد، ج 9 ص 189؛ طرح التثريب حافظ العراقى، ج 1 ص 42؛ المواهب اللدنيه، ج 2، ص 195؛ الخصائص الكبراى سيوطى، ج 2 ص 152؛ الصراط السوى شيخانى مدنى، ص 93؛ جوهرة الكلام، ص 120؛ الروض النضير، ج 1، ص 92 - 93.

💡 اين حديث را احمدبن حنبل در جلد اول مسند خود، صفحه 155 از حديث على - عليه السّلام -نقل كرده است. نسايى نيز در الخصائص ‍ العلويه صفحه 11 آن رانقل كرده است. ادامه حديث از خصائص نسايى چنين است: