اتابکان موصل شاخهای از فرمانروایان سلسله آل زنگی بودند که در شهر موصل و نواحی پیرامون آن حکومت میکردند و از مهمترین حکومتهای مسلمان در دوران جنگهای صلیبی به شمار میآمدند. این حکومت پس از مرگ عمادالدین زنگی، بنیانگذار دولت زنگیان، شکل گرفت و فرزندان و جانشینان او اداره موصل را در دست گرفتند. نخستین فرمانروای این شاخه، سیفالدین غازی اول بود که با حمایت بزرگان و فرماندهان زنگی به حکومت رسید و تلاش کرد قلمرو خاندان خود را حفظ و گسترش دهد. اتابکان موصل علاوه بر اداره عراق شمالی و موصل، در مسائل سیاسی شام و نبردهای اسلامی علیه صلیبیان نیز نقش مهمی داشتند و گاهی با فرمانروایان شام و مصر همکاری میکردند. این فرمانروایان با وجود اختلافات داخلی، در بسیاری از مواقع برای مقابله با حملات صلیبیان متحد میشدند و از سرزمینهای اسلامی دفاع میکردند. در دوران حکومت قطبالدین مودود و دیگر جانشینان او، حملات متعددی علیه دژها و مناطق تحت سلطه صلیبیان انجام شد و موصل به یکی از مراکز مهم نظامی و سیاسی جهان اسلام تبدیل گردید. پس از آنان، فرمانروایانی مانند سیفالدین غازی دوم، عزالدین مسعود و نورالدین ارسلان شاه حکومت را ادامه دادند و هر کدام در حفظ قدرت زنگیان و اداره قلمرو خود نقش داشتند. اتابکان موصل در کنار فعالیتهای نظامی، به آبادانی شهرها، ساخت بناها و تقویت قدرت اداری نیز توجه نشان میدادند و حکومت آنان از نظر فرهنگی و سیاسی اهمیت زیادی داشت. سرانجام با مرگ ناصرالدین محمود، قدرت اصلی این سلسله رو به ضعف رفت و حکومت به دست بدرالدین لؤلؤ و فرزندش افتاد، اما حملات مغولان موجب فروپاشی کامل آنان شد. اهمیت تاریخی اتابکان موصل بیشتر به دلیل نقش مؤثرشان در مقابله با صلیبیان، حفظ بخشهایی از سرزمینهای اسلامی و تأثیر آنان در تحولات سیاسی خاورمیانه در قرون میانی اسلامی است. به همین دلیل، این سلسله در تاریخ اسلام و تاریخ جنگهای صلیبی جایگاهی مهم و شناختهشده دارد.
اتابکان موصل
لغت نامه دهخدا
اتابکان موصل.[ اَ ب َ ن ِ م َ / مو ص ِ ] ( اِخ ) ( 521 - 631 هَ. ق. ). رجوع به اتابکان الجزیره و شام شود. این سلسله را مغول برانداختند. رجوع به طبقات سلاطین اسلام صص 144 - 145 و رجوع به قاموس الاعلام ماده اتابکان عراق شود.
دانشنامه آزاد فارسی
اَتابکان موصل (حک: ۵۴۱ـ۶۶۰ق)
شاخه ای از حکمرانان از سلسلۀ آل زنگی در موصل. پس از مرگ عمادالدین زنگی، گروهی از زنگیان به همراهی اَلب ارسلان به موصل بازگشتند و سیف الدین غازی اول (حک: ۵۴۱ـ۵۴۴ق)، پسر بزرگ اتابک، را به همّت جمال الدین محمد اصفهانی به فرمانروایی خویش برگزیدند. او قلعۀ دارا و ماردین را تصرف کرد، و در ۵۴۳ق، همراهِ برادرش، نورالدین، دمشق را به محاصره درآورد، اما با تبانی مُعین الدّین اُنَر با صلیبیان بیت المقدس مجبور به بازگشت شد. او بر فرمانروایی برادرش، نورالدین، در شام نیز نظارت می کرد. پس از او، برادر دیگرش قطب الدین مودود (حک: ۵۴۴ـ۵۶۵ق) پس از عقد پیمان صلح با نورالدین به حکومت رسید. وی در دوران حکومتش با همکاری نورالدین، حملاتی به قلمرو صلیبیان کرد. پس از او نیز سیف الدین غازی دوم (حک: ۵۶۵ـ۵۷۶ق) و سپس برادرش، عزالدین مسعود اول (حک: ۵۷۶ـ۵۸۹ق) به حکومت رسیدند. دیگر امرای این سلسله عبارت اند از نورالدین ارسلان شاه اول (حک: ۵۸۹ـ۶۰۷ق)، عزالدین مسعود دوم الملک القاهر (حک: ۶۰۷ـ۶۱۵ق)، نورالدین ارسلان شاه دوم (حک: ۶۱۵ـ۶۱۶ق) و بالاخره ناصرالدین محمود (حک: ۶۱۶ـ۶۳۱ق). با مرگ ناصرالدین، حکومت اتابکان موصل به پایان رسید، هر چند که مدتی بدرالدین لؤلو، و پسرش اسماعیل نیز حکومت کردند. با حملۀ مغول حکومت آن ها نیز خاتمه یافت. اهمیت اتابکان موصل که همزمان با ایوبیان بودند به جهت سهمی است که در جنگ های صلیبی داشته اند.
جمله سازی با اتابکان موصل
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 این ترجمه به امر اتابک سیف الدین غازی اول، از اتابکان موصل، به دست محمد بن عبدالله بخاری بین سالهای ۵۴۱ تا ۵۴۴ ق انجام شدهاست. از این کتاب تنها یک نسخه در کتابخانۀ موزۀ طوپقاپوسرای ترکیه موجود است.
