اورخون

💡 قدیمی‌ترین سندی که از کلمهٔ تات در آن استفاده شده، کتیبه‌های اورخون است. تات در این کتیبه‌ها ظاهراً به معنای «اتباع» و «رعایا» استفاده شده است. لفظ «تات» علاوه بر این‌که بر ایرانیان و یک‌جانشینان اشاره می‌کرد، عنوانی بوده که قبل از حکومت ایل‌خانی به عناصر خارجی سرزمین‌های ترکان (احتمالاً خارجی‌های یک‌جانشینِ ترکستان، بعضی قبایل ترک، اقوام مغلوب و ساکنان مناطق تحت تصرف ترکان) گفته می‌شد.

💡 برای نگارش زبان‌های مختلف ترکی در طول تاریخ الفباهای مختلف الفبای اورخون، الفبای اویغور، الفبای عربی و خزر)، الفبای لاتین و الفبای سیریلیک به کار گرفته شده‌است ولی هم‌اکنون اکثر زبان‌های ترکی از الفبای لاتین استفاده می‌کنند یا در حال تغییر خط رسمی خود به لاتین هستند.

💡 ترکی اورخون، همچنین ترکی گوک‌ترک، یک زبان تاریخی از خانواده زبان‌های ترکی و گونه کهن از زبان ترکی باستان است. این زبان را نیای اویغوری باستان نیز می‌دانند. ترکی اورخون به سبب مشهورترین نوشتارش یعنی سنگ‌نبشته اورخون، واقع در دشت اورخون مغولستان اینگونه نامیده می‌شود.

💡 خاقانات اویغور (回鶻) یک امپراتوری تُرک‌تبار بود که حدود یک قرن بین اواسط قرن ۸ و ۹ وجود داشت. آن‌ها یک کنفدراسیون قبیله ای تحت عنوان اشراف اورخون اویغور (回鶻) بودند که توسط چینی‌ها از آن‌ها به عنوان جیو زینگ ("نه قبیله") یاد می‌شد.

💡 اویغوری باستان با خطی ویژه، نامور به خط اویغوری به نگارش درمی‌آمد. این خط برپایه یک خط ایرانی به نام خط سغدی بود. درابتدای تاریخ خود، اویغوری باستان به خط اورخون، خط دیگری که باز برپایه خط سغدی بود به نگارش درمی‌آمد. بیشتر آثار زبان و خط اویغوری باستان به ادبیات دینی مانوی و بودایی مربوط هستند.

💡 کتیبه‌های اورخون یکی از مهم‌ترین منابع تاریخی برای مطالعه زبان و فرهنگ باستانی اقوام ترک در آسیای مرکزی و دوران باستان محسوب می‌شوند.

💡 رودخانه اورخون در میان دشت‌های پهناور و کوهستان‌های مغلیستان جریان دارد و مناظری بسیار بکر و دیدنی را برای گردشگران و طبیعت‌گردان فراهم کرده است.

💡 تاریخ‌نگاران با بررسی دقیق متون حکاکی شده بر سنگ‌های منطقه اورخون، توانسته‌اند جزئیات بسیاری از زندگی روزمره و ساختارهای اجتماعی آن دوران را بازسازی کنند.