واژه «اقبیل» در کاربردهای قدیم زبان فارسی به حالتی از اماله در تلفظ گفته میشود که در آن واژه «اقبال» به شکلی متمایل و آوایی تغییر یافته ادا میشود، هرچند معنای آن همچنان همان اقبال باقی میماند. این واژه بیشتر در حوزه آواشناسی و قرائت زبان عربی و فارسی قدیم مطرح بوده و به نحوه تغییر در تلفظ حروف و واکهها مربوط میشود. در این شیوه تلفظی، صدای حرف «آ» یا آوای «الف» به گونهای ادا میشود که به سمت صدای «ی» میل پیدا کند و حالت نرمتر و کشیدهتری به خود بگیرد. چنین تغییری در تلفظ، نوعی گرایش آوایی محسوب میشود که در قرائت برخی واژهها برای ایجاد سهولت یا هماهنگی صوتی به کار میرفته است. به عنوان نمونه، ممکن است واژهای مانند «مَجراها» در برخی شیوههای قرائت به صورت «مَجریها» تلفظ شود که نشاندهنده همین پدیده آوایی است. این مفهوم در علم تجوید و مباحث مربوط به آواشناسی زبان نیز اهمیت داشته و به عنوان یکی از ظرایف تلفظی مورد توجه قرار گرفته است. اقبیل در واقع نشاندهنده تغییر جزئی در کیفیت آواها بدون تغییر در معنای اصلی واژه است. این پدیده بیشتر در متون قدیمی و در توضیح شیوههای قرائت و تلفظ واژگان دیده میشود. در نتیجه، اقبیل را میتوان یک اصطلاح زبانی مرتبط با نحوه بیان و اجرای صوتی کلمات دانست. این واژه بازتابی از دقت و تنوع در نظام آوایی زبان فارسی و عربی در متون سنتی است.
اقبیل
لغت نامه دهخدا
اقبیل. [ اِ ] ( از ع، اِمص ) اماله اقبال که همین معنی اقبال دارد. ( آنندراج ) ( غیاث اللغات ) ( ناظم الاطباء ):
کنونم که در پنجه اقبیل نیست
نمد پیش تیرم کم از بیل نیست.سعدی ( از براهین العجم ).
فرهنگ عمید
= اقبال: کنونم که در پنجه اقبیل نیست / نمد پیش تیرم کم از پیل نیست (سعدی: ۱۳۹ ).
دانشنامه عمومی
اقبیل ( به عربی: أقبیل ) یک شهرداری در الجزایر است که در استان تیزی وزو واقع شده است.
جمله سازی با اقبیل
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 کنونم که در پنجه اقبیل نیست نمد پیش تیرم کم از پیل نیست
