اردهان

اردهان. [ اَ دَ ] ( اِخ ) آردهان. ( قاموس الاعلام ترکی ). کرسی قضائی است در لواء جلدر، از ولایت ارزروم. موقع آن بر کنار نهر کور، بین 41 درجه و 20 دقیقه عرض شمالی و قریب 40درجه و 30 دقیقه طول شرقی، در 18 ساعته راه از مرکز لواء و در حدود 40 میلی شمال شمال غربی قارص. و آن شهری است استوار و روسها به سال 1244 هَ. ق. بر آن استیلا یافتند و سپس عثمانیان شهر مزبور را بازستدندو مجدداً در جنگی که بین دولت عثمانی و روس درگرفت روسها آنرا تصرف کردند. ( ضمیمه معجم البلدان ). و آن در مغرب کارسک است. رجوع به قاموس الاعلام ترکی شود.

اردهان ( به ترکی استانبولی: Ardahan )، ( به کردی: Ardahan )، ( به ارمنی: Արդահան )، ( به گرجی: არტაანი ) شهری است در کشور ترکیه که در استان اردهان واقع شده است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی ۱۶٬۹۲۳ نفر و بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۹ میلادی ۱۶٬۴۰۰ نفر می باشد مردم اردهان را ترک ها،، گرجی ها، کردها و ارمنی ها تشکیل می دهند..
اردهان به همراه آرتوین دروازه اتصالی و ورود ترکیه به قفقاز محسوب می شود

اَردَهان
قلعه اَردَهان
شهری واقع در ایالت قارص، در منتهی الیه شمال شرقی ترکیۀ کنونی. اردهان بر دو کرانۀ رود کورا بنا شده و ناحیه ای کوهستانی با هوای سرد و موقعیتی استراتژیک است. نام کهن آن را آرتان گفته اند و آثاری از قدمت شهر یافت شده است. اقتصاد آن بر پایۀ دامداری، بهره برداری از جنگل، و صدور لبنیات است. مسلمانان در ۲۱ق این ناحیه را گشودند. در ۴۴۵ق نخستین قبایل ترک آن جا را تصرف کردند. سپس به اشغال سلجوقیان درآمد. سلطان سلیم اول، اردهان را ضمیمۀ قلمرو عثمانی کرد. پس از چندین بار دست به دست شدن بین روس و عثمانی، به موجب پیمان سان ستفانو (۱۸۷۸) به روس ها واگذار شد. در ۱۹۱۹ به اشغال گرجیان درآمد و سرانجام با امضای قراردادی بین جمهوری ترکیه و دولت شوروی (۱۹۲۱) به ترکیه بازپس داده شد. قلعۀ استوار اردهان، با ۷۴۵ متر بارو و ۱۴ برج، از آثار دورۀ سلطان سلیم اول و بازسازی شده در عهد سلیمان قانونی است، و پل معلق شهر بر روی رودخانۀ کورا، از بناهای مهم اردهان است.

💡 آنگاه که زمامداران دولت قسطنطنیه (داماد فرید پاشا و سپس مارشال عزت پاشا) آمادگی خود را برای قبول واگذاری مناطق باسن و وان به دولت جمهوری ارمنستان اعلام کرده بودند، ولی دولت ناسیونالیستی آنکارا نه تنها از قبول هر گونه واگذاری ارضی استنکاف ورزیدند بلکه مدعی اشغال مجدد قارص و اردهان نیز شدند.

💡 مناطق و شهرهای همچون قارص، باتومی، آخالتسیخه، آهیل کلک، آرتوین، اردهان، آجارستان، پسف، دیوانه، گوله، اولتو، قره قورت، ساریقامیش، کرپینر، کگیزمن، کولپ، استان ایگدیر، سردار آباد، دسامبر، آرالیک، نخجوان، جلفا و اردوباد در قلمرو حکومت قفقاز جنوب غربی قرار داشته‌اند.

💡 زبان ترکان مسختی گویش ناحیه آناتولی شرقی از لهجه‌های ترکی استانبولی هست که در نواحی از قبیل استان قارص، اردهان و آرتوین تکلم می‌شود. ولی به تبع زندگی در سایر نواحی، وام‌واژه‌هایی را از زبان‌های ترکی آذربایجانی، گرجی، روسی، قزاقی، قرقیزی، ازبکی گرفته‌اند.

💡 آنگاه که زمامداران دولت قسطنطنیه (داماد فرید پاشا و سپس مارشال عزت پاشا) آمادگی خود را برای قبول واگذاری مناطق باسن (روستای ارمنستان) و وان به دولت اولین جمهوری ارمنستان اعلام کرده بودند، ولی دولت ناسیونالیستی آنکارا نه تنها از قبول هر گونه واگذاری ارضی استنکاف ورزیدند بلکه مدعی اشغال مجدد قارص و اردهان نیز شدند.

💡 پیش از جنگ چالدران، سلطان سلیم اول عثمانی توانست ممالیک را تصرف کند. مناطق کُرد نشین شمال آن از جمله البستان و مرعش را به امپراتوری عثمانی ضمیمه کند. ممالیک توسط موسی از بازماندگان سلسله ایوبی تاسیس شده بود. در نتیجه ی جنگ چالدران، عراق و آناتولی شرقی از ایران صفوی جدا شد که شامل نواحی کُرد نشین از جمله اردهان، ارزنجان، دیاربکر، اربیل و دیاله می شدند.