هووخشتره

هووخشتره. [ هَُ وَ ش َ رَ ] ( اِخ ) رجوع به هووخشتر و هوخشتر شود.

سومین پادشاه ماد ( ۵۸۵ - ۶۳۳ ق م. ) پسر فرورتیش که در ۶۱۵ ق م. با سکاها جنگید و آنانرا از ایران بیرون کرد. در ۶٠۵ ق م. نینوا را تسخیر کرد و دولت آشور را منقرض ساخت. از ۵۹۶ تا ۵۸۶ ق م. بالیدی جنگید و عاقبت صلح کرد. وی پادشاهی زیرک و سیاستمدار و مصلح بود.

هُووَخْشَتْرَه ( ـ ۵۸۵ پ م)
پادشاه مقتدر ماد (حک: ۶۲۵/۶۲۳ ـ ۵۸۵پ م)، پسر فِرَاُرْت یا فَرَورتیش. نام او در متون یونانی،کوآکْسارِس ضبط شده است. پس از ۲۸سال حاکمیت سکاها بر شمال غربی فلات ایران، هووخشتره توانست با ترفند و حیله در ۶۱۵پ م سرزمین خود را رهایی بخشد. او در ضیافتی که ترتیب داده بود بسیاری از سران سکاها را به قتل رساند. همچنین موفق شد ماناها را از سر راه بردارد. از ۶۱۵پ م دیگر از مانا در سالنامه های بین النهرین خبری نیست. شاید پس از شکست کابلین، هووخشتره فرصت را مناسب یافته و پادشاهی مانا را از سر راه برداشته باشد؛ پس آن گاه فاصلۀ سال های ۶۱۵ تا ۶۰۵پ م را باید سال های سقوط پادشاهی مانا دانست. در ۶۱۲پ م سپاه متحد ماد ـ کلده، نینوا پایتخت آشور را تصرف و تاراج کرد. شکست کامل آشور نه در جنگ نینوا (۶۱۲پ م) که در جنگ کارکمیش (۶۰۵پ م) تحقق یافت. با افول قدرت اورارتو و مانا، الیپی در سال های ۶۱۵ تا ۶۰۵پ م ناچار از پذیرش سروری مادها شد. سپاهیان مادی توشپا پایتخت اورارتو را در ۵۸۵پ م تصرف و تاراج کردند؛ بنابراین واپسین امیدهای مانا با نابودی متحدانش (آشور و اورارتو) در این سال به یأس مبدل شد. در ۵۹۰پ م، هووخشتره نبرد با لیدی را آغاز کرد. در ۵۸۵پ م نبوکدنَصّر(بخت نصر) میان ماد و لیدی میانجیگری کرد. این واقعه به صلح کسوف معروف شد؛ چون دلیل آن را نه دیپلماسی بخت نصر که وحشت طرفین از خورشید گرفتگی دانسته اند. در این صلح توافق شد رود هالیس یا قزل ایرماق کنونی، مرز میان دو کشور باشد و برای تقویت صلح، ایشتوویگو یا آستیاگ، ولیعهد ماد، با آرینیس، دختر شاه لیدی، ازدواج کند. چون پیمان صلح با حضور شاه کلده بسته شده بود، آمیتیس، دختر هووخشتره، به همسری ولیعهد کلده درآمد.

💡 در جریان یک کشمکش داخلی در آشور، فرورتیش فرصت را برای حملهٔ دوباره به آشور مناسب دید و بدین ترتیب در سال ۶۵۳ پ.م. مجدداً به آشور یورش برد ولی کشته شد. بدین ترتیب ۲۲ سال حکومت وی بر مادها پایان یافت. برخی از مورخان معتقدند علی‌رغم شکست فرورتیش از آشوری‌ها، این جنگ زمینه‌ساز نبردی شد که پسرش هووخشتره آن را تا سقوط دولت آشور در پیش گرفت. پس از فرورتیش، هووخشتره جانشین او شد و مدت ۴۰ سال حکومت کرد.

💡 مادها قصری به نام قصر هفت‌حصار در آن ساختند، همچون قصر عجایب هفتگانه‌ی بابل. پادشاهان آن دیاکو، فرورتیش، هووخشتره و اژی‌دهاک و این اوج شکوه هکمتانه بود که به پرجمعیت‌ترین و پررونق‌ترین شهر دنیای زمان خود تبدیل شده‌بود.