قزاقخانه

قزاقخانه. [ ق َزْ زا ن َ / ن ِ ] ( اِ مرکب ) جای سکونت قزاقان. پاسگاه قزاقان. رجوع به قزاق شود.

جای سکونت قزاقان پاسگاه قزاقان

قَزّاق خانه
سازمان نظامی میانه دورۀ قاجار زیر نظر افسران روس. در ۱۲۹۵ق پس از دومین سفر ناصرالدین شاه به فرنگ و مشاهدۀ تشکیلات قزاق ها در روسیه و فرمان او مبنی بر انعقاد قرارداد میان دولت ایران و پنج افسر روس به ریاست ژنرال دومونته ویچ برای تشکیل یک گروه کشیک شخصی، تأسیس یافت. ساختمان قزاق خانه در تهران در محلی بود که بعدها خیابان سوم اسفند نام گرفت و باشگاه افسران در جای آن بنا شد. تشکیلات قزاق خانه، رفته رفته توسعه یافت و به بریگاد (تیپ) و سپس دیویزیون (لشکر) تبدیل شد. اندکی بعد شعبه های آن در شهرهای تبریز، اصفهان، مشهد، بابل و رشت نیز به وجود آمد. قزاق خانه نیرویی جدا از قشون ایران و مستقل بود و از ایرانیانی تشکیل می شد که زیر نظر افسران روس تعلیم می دیدند و از آن ها فرمان می گرفتند و در عمل نیروی اجرایی و نظامی سفارت و دولت روسیه در ایران به شمار می رفت و به انحای گوناگون در امور داخلی ایران دخالت می کرد. مهم ترین و معروف ترین مورد دخالت آنان سازماندهی و رهبری واقعۀ به توپ بستن مجلس شورای ملی در ۱۳۲۶ق به رهبری کلنل لیاخوف بود. رضاشاه پهلوی ابتدا از افسران قزاق بود و پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ش، به ریاست دیویزیون قزاق رسید. دیویزیون قزاق پایۀ تشکیل ارتش متحدالشکل ایران بود، و پس از تشکیل آن منحل شد.

💡 احمد امیراحمدی در سال ۱۲۶۳ خورشیدی (خود در خاطراتش ۱۲۶۷ نقل کرده) در اصفهان متولد شد. او فرزند نقی آقا سرتیپ قزاقخانه بود. امیراحمدی تحصیلات ابتدایی خود را در مدارس افتتاحیه و تربیت به پایان برد سپس به مدرسه قزاقخانه رفت و با درجه گروهبان دومی فارغ‌التحصیل و وکیل‌باشی فوج گارد سوار شد و پس از سه ماه به درجه گروهبان اولی رسید.

💡 در سال ۱۳۰۰ ه‍.ش (لشکر) دیویزیون قزاق مجموعاً یازده هزار نیرو داشت که عبارت بودند از صاحب‌منصبان (افسران)، درجه‌داران و نفرات که در ۹ شهر ایران استقرار داشتند. نقاطی که (هنگ) آتریادهای قزاقخانه در آن مستقر بودند، عبارت‌اند از: تهران، قزوین، تبریز، اصفهان، مشهد، اردبیل، همدان، مازندران، ارومیه و گیلان.

💡 امان‌الله میرزا را از ده سالگی برای تحصیل به مدارس نظام روسیه فرستادند. پس از بازگشت با درجه یاوری (سرگردی) در قزاقخانه مشغول خدمت شد. چندی ریاست قسمت توپخانه آتریاد کرمانشاه را برعهده داشت. در همان آتریاد رضاخان فرمانده قسمت پیاده بود. امان‌الله میرزا مقارن کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ درجه سرهنگی داشت.