علامه محمدباقر مجلسی، دانشمند بزرگ شیعه، در سال ۱۰۳۷ هجری قمری دیده به جهان گشود. این سال از نظر علم حساب ابجدی با عدد جملۀ «جامع کتاب بحار الأنوار» مصادف است که اشاره به یکی از بزرگترین آثار وی دارد. ایشان در خاندان علم و فضیلت چشم به جهان گشود؛ پدرش، مولا محمدتقی مجلسی، از شاگردان برجستهٔ شیخ بهایی و یکی از مراجع مسلم علوم اسلامی عصر خود بود و آثاری چون إحیاء الأحادیث فی شرح تهذیب الحدیث از جمله تألیفات گرانبهای اوست. مادر ایشان، دختر صدرالدین محمد عاشوری، خود نیز از پرورشیافتگان دودمانی سرشار از دانش و تقوا بود. این خاندان ریشه در منطقهٔ جبل عامل لبنان داشته و با مهاجرت جمعی از علمای آن دیار به ایران، به اصفهان آمدند. دلیل شهرت خاندان به «مجلسی» به ملا مقصود، پدربزرگ علامه مجلسی، بازمیگردد؛ او به دلیل کلام شیوا، اشعار دلنشین و رفتار نیکویش در محافل و مجالس، به «مجلسی» ملقب شد و این نام بر خاندان شریف ایشان نیز اطلاق گردید.
محیط رشد و آغاز تحصیلات
علامه مجلسی در محیطی رشد یافت که از نیمهٔ قرن پنجم هجری در آن منطقه به پیروی از مذهب تشیع شهرت داشت و بسیاری از بزرگان این خاندان در قرن دهم و یازدهم میلادی از دانشمندان بهنام روزگار خود محسوب میشدند. عشق به دانش در وجود علامه از دوران خردسالی شعلهور بود؛ به گونهای که در چهارده سالگی موفق به اخذ اجازۀ روایت از فیلسوف نامدار جهان اسلام، مرحوم ملاصدرا، گردید. علاقهٔ وافر علامه به فراگیری علوم سبب شد که در اندک زمانی در رشتههای مختلف متداول آن عصر، از جمله صرف و نحو، معانی و بیان، لغت، ریاضیات، تاریخ، فلسفه، حدیث، رجال، درایه و اصول، و نیز فقه و کلام، به مرتبهٔ استادی برسد و کتابهای سودمندی نیز در برخی از این حوزهها تألیف نماید.
اساتید و جایگاه علمی در اصفهان
در دوران جوانی، علامه مجلسی از محضر اساتید بزرگی همچون ملا عبدالله شوشتری، شیخ عبدالله بن جابر عاملی، شیخ علی جبل عاملی و دیگر بزرگان دین بهره برد. از جمله مهمترین اساتید ایشان، فقیه، حکیم و محدث نامی، ملا محسن فیض کاشانی بود که پس از سفر به اصفهان در آن سامان مقیم شد و علامه از درسهای او بهرههای فراوانی برد. پس از فوت پدر بزرگوارش، علامه مجلسی که پیش از آن در مدرسهٔ ملا عبدالله به اقامهٔ نماز و تدریس مشغول بود، امامت جماعت و تدریس را در مسجد جامع بزرگ اصفهان بر عهده گرفت. بنا بر نقل میرزا عبدالله اصفهانی در کتاب ارزشمند ریاض العلما، بیش از هزار نفر مشتاق دانش در حلقه درس ایشان حاضر میشدند که این خود نشان از عمق نفوذ علمی و استقبال بینظیر جامعهٔ علمی از ایشان دارد.
