نجم ثانی

نجم ثانی. [ ن َ م ِ ] ( اِخ ) امیر یاراحمد خوزانی اصفهانی، ملقب به نجم ثانی. وی از فرماندهان سپاه شاه اسماعیل صفوی بود و زمانی هم وکیل دربار وی شد. رجوع به احسن التواریخ ص 177 و نیز سازمان اداری حکومت صفوی ص 81 و 247 به بعد شود.

امیر یار احمد خوزانی اصفهانی ملقب به نجم ثانی. وی از فرماندهان سپاه شاه اسماعیل صفوی بود و زمانی هم وکیل دربار وی شد.
امیر یار احمد خوزانی اصفهانی ملقب به نجم ثانی وی از فرماندهان سپاه شاه اسماعیل صفوی بود و زمانی هم وکیل دربار وی بود.

نَجْمِ ثانی ( ـ۹۱۸ق)
(یا: نجم الدین ثانی) مشهور به امیر یاراحمد اصفهانی. وکیل السلطنه و امیرالامرای مقرب شاه اسماعیل اول، از مردم روستای خوزان در نزدیکی اصفهان. نخست از مستوفیان دولت بود. پس از درگذشت امیرنجم الدین زرگر در ۹۱۵ق، وکیل السلطنه شاه اسماعیل و امیرالامراء شد و نجم ثانی لقب گرفت. او در جنگ با شیبک خان و فتح مرو به سال ۹۱۶ق شرکت داشت. در ۹۱۸ق با ظهیرالدین محمد بابرگورکانی (مؤسس امپراتوری مغول هند) که پس از شکست از ازبکان با شاه اسماعیل متحد شده بود به ورارود لشکر کشید و تا حوالی بخارا پیش رفت. به دستور او، هزاران نفر از مردم نواحی مفتوحه، ازجمله اهالی شهر قرش به قتل رسیدند. وی سرانجام در جنگی که اطراف دژ غجدوان، دو فرسنگی بخارا، درگرفت مغلوب شد و به اسارت درآمد و اعدام شد. ازبکان به سرکردگی تیمور سلطان و ابوسعید سلطان راهی نحجدان شدند. بابر با رسیدن نیروی متحد ازبک جنگ را رها کرده به حصار شادمان گریخت. پس از تارومار شدن نیروهای قزلباش نجم ثانی به دست ازبکان گرفتار شد و او را به فرمان عبیدالله خان کشتند.

💡 شاه اسماعیل در سال ۸۸۹ ه‍.ش(۹۱۶ ه‍.ق) تصمیم به فتح خراسان گرفت که با پیروزی در نبرد مرو شهرهای خراسان همچون مشهد، هرات، مرو و بلخ را به دست آورد و به دنبال شکست ارتش صفوی به فرماندهی امیر نجم ثانی در جنگ غجدوان صفویان از فرارود عقب نشستند و عملاً رود آمودریا مرز بین صفویان و ازبکان شد.

💡 بنایی بعداً به خدمت شیبک خان ازبک می‌شتابد و با او به خراسان می‌آید. اما در سال ۸۸۹ خ. (۹۱۶ ق) شیبک خان به دست شاه اسماعیل یکم صفوی کشته می‌شود و بنایی همراه تیمور سلطان - پسر شیبک خان - به ماوراءالنهر می‌گریزد. در پاییز ۸۹۱، نجم ثانی فرمانده سپاه قزلباش ایران به ماوراءالنهر یورش می‌برد و بنایی در کشتارهای آن نواحی جان خود را از دست می‌دهد.

💡 اهلی با توجه به مقام استادی اش در شعر، مورد توجه پادشاهان، امیران و وزیران بود. او افرادی از هر سه دودمان تیموریان هرات، آق قویونلوها و صفویان را ستوده است که از میان آن ها می توان به امیر علیشیر نوایی، سلطان یعقوب آق قویونلو، شاه اسماعیل صفوی، نجم ثانی و شماری از امرا و وزرای معاصرش را برشمرد.

💡 سرانجام در روز جمعه ۱ آذر ۸۹۱ (۳ رمضان ۹۱۸ قمری) ازبک‌ها به سپاه قزلباش ایران یورش بردند و ایرانیان شکست سختی خوردند و نجم ثانی و دیگر سرداران کشته شدند. این شکست فاجعۀ بسیار بزرگی برای ایران بود، چرا که پس از آن فرارود از دست صفویه خارج شد و ازبک‌ها پیوسته به مرزهای خاوری ایران یورش می‌بردند.