از شهرهای تاریخی و کهن استان مرکزی است که در دهستان فراهان سادات، بخش فرمهین و شهرستان اراک واقع شدهاست. این شهر با ۲۷۳۶ نفر جمعیت، از دیرباز بهعنوان یکی از نقاط مهم و پررونق منطقه شناخته میشود. اقتصاد هزاوه بر پایه کشاورزی استوار است و آب مورد نیاز برای آبیاری از طریق قناتها تأمین میگردد. محصولات عمده این منطقه شامل انگور، غلات و انواع میوههاست که در کنار چشمهسارهای متعدد و آبوهوای مطبوع، جلوهای سرسبز و دلانگیز به آن بخشیدهاست.
این شهر از نظر تاریخی و فرهنگی نیز اهمیت فراوانی دارد؛ چرا که زادگاه شخصیتهای بزرگ و تأثیرگذاری همچون امیرکبیر، میرزا بزرگ قائممقام و میرزا ابوالقاسم قائممقام بودهاست. همچنین رویدادهای تاریخی مهمی در این منطقه رخ داده که از جمله آنها میتوان به جلوس اباقاخان، پسر هلاکوخان، بر تخت سلطنت در سال ۶۶۳ هجری قمری اشاره کرد. این وقایع، هزاوه را به یکی از کانونهای مهم تاریخی ایران تبدیل کردهاست.
در اراضی شمالی آن ، محلی به نام هزاوه پایین وجود دارد که آثار و بقایای بناهای قدیمی در آن به چشم میخورد. کشفیات باستانشناسی در این منطقه، از جمله یافتههای عتیقه و سکههای تاریخی، گواهی بر قدمت و غنای فرهنگی آن است. این ویژگیها، هزاوه را نه تنها به عنوان یک سکونتگاه کهن، بلکه به عنوان گنجینهای از تاریخ و تمدن ایران زمین معرفی میکند.
هزاوه. [ هََ / هَِ وَ ] ( اِخ ) قصبه دهستان فراهان سادات از بخش فرمهین شهرستان اراک. دارای 2736 تن سکنه است. آب آن از قنات و محصول عمده اش انگور، غله و میوه است. این قصبه از قراء قدیمی این ناحیه و دارای چشمه سارهای متعدد و آبهای گوارا و تاکستانهای فراوان است. مولد مردان بزرگی چون امیرکبیر و میرزا بزرگ قائم مقام و میرزا ابوالقاسم قائم مقام است. جلوس اباقاخان بن هلاکو به تخت سلطنت بعد از پدرش به سال 663 هَ. ق. در این قصبه بوده است. در اراضی شمال قصبه موسوم به هزاوه پایین آثار بناهای قدیمی وجود دارد که گاه از آنها عتیقه و مسکوکاتی پیدا شده است. ( از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 2 ).
قصبه دهستان فراهان سادات بخش فرمهین کوهستانی سردسیر ۲۷۳۶ تن سکنه دارد. مولد امیر کبیر و میرزا بزرگ قائم مقام و میرزا ابوالقاسم قائم مقام میباشد. در اراضی شمال قصبه آثار بناهای قدیمی وجود دارد که گاه از آنها عتیقه و مسکوکاتی پیدا شده است. محصول عمده اش انگور غله و میوه است.
هزاوه یکی از روستاهای شهرستان اراک در استان مرکزی ایران است. این روستا در ۱۸ کیلومتری غرب اراک قرار دارد، هزاوه از توابع بخش مرکزی شهرستان اراک می باشد و دارای بافت روستایی کوهستانی و آب و هوای مناسب برای باغداری و دارای مزارع وسیع انگور است. مردم هزاوه به زبان فارسی سخن می گویند.
روستای هزاوه علاوه بر ویژگی های تاریخی دارای ذخایر آب فراوان، آب و هوای کوهستانی و چشم اندازهای طبیعی و معماری است.
• برخی ریشه کلمه هزاوه را از ریشه «زاو» و «زاوه» می دانند. در زبان فارسی کلمه زاو به معنای دره می باشد که این با جغرافیای روستا همخوانی دارد. کلمه هزاوه از ۳ جزء «ه» به معنی خوب، «زاو» به معی دره و «ه» نسبت تشکیل شده است که معنی «درهٔ خوب» را منتقل می کند.
• روستا دارای چشمه های متعددی بوده که در فصل بهار تعداد آن ها بیشتر هم می شود و از اینرو نام این ده را «هزارآبه» نیز گذاشته بودند که بعداً به «هزارآوه» و به مرور به «هزاوه» تبدیل شده است.
قدمت هزاوه با توجه به سفال های پیدا شده و مطالعات باستان شناسی بر روی تپه تاریخی هزش قرن پنجم هجری را نشان می دهد. مقبره شاهزاده احمد بر روی بلندترین قسمت روستا واقع در محله بالا ازدیگر آثار تاریخی هزاوه می باشد. بنیان این مقبره به دوره ایلخانان می رسد اما در دوره صفویه تغییر و تحول بنیادین در آن ایجاد شده تا به شکل کنونی درآمده است. هزاوه زادگاه امیرکبیر می باشد.
هزاوه یکی از بزرگ ترین تولیدکنندگان انگور و دیگر فراورده های کشاورزی نظیر باسلوق و شیره انگور در استان مرکزی می باشد.
این روستا دارای بافت پیچیده ای است که از خانه های سنگی، گلی به صورت پلکانی، بردامنه شیب کوه ها قرار گرفته، این خانه ها اکثراً از گل، سنگ و چوب ساخته شده ودارای سقف های مسطح هستند. معماری ساخت روستا تحت تأثیر عوامل جغرافیایی، وجود آب درمناطق محله در چهار قسمت عمده متمرکز شده اند. نام محله ها به ترتیب ده به سمت بالا عبارت اند از
• کوهبر
• میان ده
• محله پایین
• محله چاله
• سرآسیاب
• تره زار
• ده بالا
این روستا در دهستان امیریه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱٬۵۸۷ نفر ( ۴۷۴خانوار ) بوده است. مردم هزاوه به زبان فارسی سخن می گویند.