مروج الذهب

کتابی است در تاریخ و جغرافیای اماکن و ذکر ملوک سلف و اخبار و مختصری در هیئت تالیف ابی الحسن علی بن الحسین المسعودی. تاریخ اتمام این کتاب به سال ۳۳۶ ه.ق است ولی مولف قسمت اعظم این کتاب را در سال ۳۳۲ ه.ق.نوشته است. مروج الذهب بارها به طبع رسیده است.

[ویکی فقه] مروج الذهب دارای دو بخش است. در بخش نخست تاریخ خلقت و انبیاء و ملل مختلف تا قبل از بعثت پیامبر (ص) بررسی شده است. بخش دوم کتاب با بعثت پیامبر آغاز و با ذکر حوادث تا سال ۳۳۶ پایان می یابد.
مسعودی ابتدا کتابی با عنوان «اخبار الزمان و من اباده الحدثان» در ۳۰ جلد نگاشت، سپس آن را مختصر کرد و «الکتاب الاوسط» نامید، اختصاری از این کتاب را نیز برگزید و «مروج الذهب» نامید. او بهترین و عالیترین مطالب دیگر کتاب هایش را برگزید و در این کتاب آورد. از این رو کتاب را مروج الذهب (مرغزار طلا) نامید.
توضیح محتوایی کتاب
مروج الذهب دارای دو بخش است. در بخش نخست تاریخ خلقت و انبیاء و ملل مختلف تا قبل از بعثت پیامبر (ص) بررسی شده است. بخش دوم کتاب با بعثت پیامبر آغاز و با ذکر حوادث تا سال ۳۳۶ پایان می یابد.مروج الذهب تاریخی است عمومی که علاوه بر تاریخ مسلمانان، به تاریخ جهان و احوال دیگر ملل نیز پرداخته است.
روش تاریخ نگاری مسعودی
روش مسعودی در تاریخنگاری، شیوه موضوعی است، هر چند او بین روش موضوعی و سالشمار جمع کرده و هنگام پرداختن به یک موضوع ترتیب زمانی را رعایت کرده است.مسعودی در ارائه مطالب تاریخی از جغرافیا بهره برده است. او در عین آشنایی با علوم مختلف بویژه جغرافیا به تاریخ پرداخته است. امتیاز او بر «یعقوبی» در این است که تاریخ و جغرافیا را با هم درآمیخته و در یک متن دیده است. احاطه او بر علوم مختلف و آشنایی وی با چندین زبان از جمله زبان فارسی، موجب شده نگاه او به حوادث فرا تر از نگاهی صرفا تاریخی باشد. او با سفرهای بسیار، از «مشاهده و معاینه» در تدوین کتابش بهره کافی برده است. آثار این سفر ها که همراه با برداشت جامعه شناسانه و روان شناسانه وی از زندگی اجتماعی مردمان مختلف بوده در مروج الذهب آشکار است.او با وارد کردن عنصر استدلال عقلائی به قلمرو مباحث تاریخی از مرز «دیدن حادثه و نقل آن» گذشته و در ورای حوادث به دنبال علل و اسباب وقوع گشته است. طرح مباحث تمدن و فرهنگ و اهتمام به تاریخ و تفکر اقلیت ها و مذاهب در مروج الذهب چشمگیر است.مسعودی در لابلای مطالب علمی و تاریخی، داستان ها و لطایف و ظرایفی را چاشنی کرده است تا خواننده را ملال حاصل نشده و رغبت به خواندن آن همیشگی باشد.
منابع مسعودی
...
[ویکی اهل البیت] مروج الذهب یکی از کتابهای مهم تاریخی است که در نیمه اول قرن چهارم هجری توسط ابوالحسن علی بن حسین مسعودی، مورخ و جغرافیدان بزرگ شیعی تالیف شده است.
ابوالحسن علی بن حسین مسعودی، مورخ و جغرافیدان بزرگ اسلامی در اواخر قرن سوم هجری، احتمالاً حدود سال ۲۸۰ق در بغداد متولد شد. خانواده اش اصلا اهل کوفه بودند. نسبش به عبدالله بن مسعود، صحابی بزرگوار پیامبر صلی الله علیه و آله می رسد. شور و شوق دانش اندوزی او را از اوان جوانی به سیر و سفر در سرزمین های اسلامی کشاند. عراق و ایران و مصر و سوریه و فلسطین و ارمنستان و هند و سیلان و عمان و سواحل شرقی افریقا را تا زنگبار و احتمالا ماداگاسکار زیرپا گذاشت.
حتی از چین و مالزی هم دیدار کرد. ظاهراً جز اندلس (اسپانیا) و غرب افریقا، تمام سرزمین های اسلامی را سیاحت کرده است. سرانجام در ۳۳۶ق در مصر مقیم شد و در جمادی الثانی ۳۴۵ق (سپتامبر ۹۵۶میلادی) در شهر فسطاط مصر درگذشت. مسعودی بی گمان شیعی مذهب بوده است. محققان معاصر عرب او را معتزلی شافعی می دانند.
درباره شافعی بودن مسعودی، ابن عماد (متوفی۱۰۹۰ق) در شذرات الذهب به تصریح می گوید که مسعودی شافعی جز مسعودی مورخ صاحب مروج الذهب است و شخص دیگری است. ظاهراً شبهه معتزلی بودن مسعودی نیز از آنجاست که بسیاری از اصول کلام معتزله با اصول عقاید شیعه مشترک است و معتزلیان در نکات بسیاری با شیعه هم سخن اند. علمای رجال شیعه از نجاشی (متوفی۴۵۰ق) تا زمان ما در کتب رجال خود مسعودی را شیعه دانسته اند. مهمترین دلیل شیعه بودن مسعودی دو کتاب موجود او _ مروج الذهب و التنبیه والاشراف _ است که عقاید او را آشکار میکند: به دنبال نام امامان علیهم السلام می آورد و در هر باب فصلی جداگانه درباره زندگی و وفات امامان علیهم السلام باز می کند و از قیامهای شیعی با همدلی سخن می گوید.
مروج الذهب یکی از کتابهای مهم تاریخی است که در نیمه اول قرن چهارم هجری توسط ابوالحسن علی بن حسین مسعودی، مورخ و جغرافیدان بزرگ شیعی تالیف شده است. این جهانگرد تیزبین و مورخ چیره دست حاصل یک عمر جهانگردی و مطالعه عمیق خود را در اندیشه و رفتار اقوام مختلف در این کتاب به رشته تحریر درآورده است. مروج الذهب از این جهت که شامل تاریخ ملل قدیم از جمله ایرانیان است و اطلاعاتی دقیق و کمیاب از خصایص زندگی این اقوام بدست می دهد، از منابع معتبر مطالعات شرقی به شمار می رود و در نزد خاورشناسان اعتبار و حرمتی بسزا داشته. از مهمترین منابع اساطیر و تاریخ قبل و بعد از اسلام، خاصه ایران دوره ساسانی و تاریخ صدر اسلام محسوب می شود.
این کتاب در شمار یکی از کتابهای مهم تاریخی است که توسط مورخ و جغرافیدان بزرگ شیعی تالیف شده، همچنین مروج الذهب از این جهت که شامل تاریخ ملل قدیم از جمله ایرانیان است و اطلاعات دقیق و کمیابی از خصایص این اقوام بدست می دهد از منابع معتبر مطالعاتی شرقی از جمله ایران باستان و قرون اولیه اسلام می باشد و بر این اساس در نزد خاورشناسان از اعتبار ویژه ای برخوردار می باشد.
[ویکی نور] مروج الذهب (ترجمه). مروج الذهب، ترجمه کتاب «مروج الذهب و معادن الجوهر»، اثر ابوالحسن علی بن حسین مسعودی است که توسط ابوالقاسم پاینده، به فارسی ترجمه شده است.
این کتاب از دو بخش تشکیل شده است. بخش نخست از خلقت جهان و توصیف زمن و ذکر سرزمین ها و دریاها و رودها و کوه ها آغاز می شود و تاریخ انبیا و اخبار ملت ها را از یهود، مسیحی، هندی، ایرانی، یونانی، رومی و عرب بازمی گوید و بخش دوم، از ولادت پیامبر(ص) آغاز می گردد و تاریخ بعثت و هجرت و خلفای راشدین و اموی و عباسی را تا سال 336 بیان می کند
در ابتدای کتاب، مقدمه ای از ناشر افزوده شده و در آن، ضمن ارائه زندگی نامه مختصری از نویسنده، به معرفی آثار وی پرداخته شده و در پایان، نکاتی پیرامون کتاب حاضر، بیان گردیده است
مترجم سعی فراوانی در رعایت اصل امانت در ترجمه نموده و درعین حال، ترجمه ای ساده و روان از متن، ارائه کرده است.
کتاب در دو جلد تنظیم شده و فهرست مطالب هر جلد، در ابتدای همان جلد و فهرست اعلام هر دو جلد، در انتهای جلد دوم قرار گرفته است.
مروج الذهب و معادن الجوهر

💡 محمد حسین بن خلف تبریزی متخلص به برهان، نظیر شرح فوق را در برهان قاطع آورده است. مسعودی در کتاب مروج الذهب به این رسم اشاره کرده‌است. چنین رسمی میان اقوام و ملل گوناگون بر پا بوده و شکل‌های مختلف داشته‌است.

💡 افزون بر آن، سیر تدوین کتاب یعقوبی، بر اساس «سالشمار» نیست؛ بلکه بر اساس سر فصلهای تاریخی مانند روی کار آمدن خلفاست. این شیوه‌ای است که مسعودی هم در کتاب مروج الذهب از آن پیروی کرده؛ در حالی که در تاریخ طبری حوادث به صورت سالشمار آمده است.

💡 مسعودی در مروج الذهب نام سازهایی را که در ایران باستان به کار رفته‌است می‌شمرد و چنگ و نی و عود و بربط و سرنای را از ایرانیان می‌داند و گوید که بنیاد پرده‌ها و آهنگ‌های موسیقی و هفت سرود خسروانی را ایرانیان نهاده‌اند. مسعودی در مروج الذهب می‌نویسد:مردم خراسان چنگ را به کار می‌برده‌اند و مردم طبرستان و دیلمستان رباب را بیشتر می‌پسندیدند.