محمود افغان

محمود افغان. [ م َ دِ اَ ] ( اِخ ) پسر میرویس. رئیس طایفه غلجائی است. پس از مرگ پدر و قتل عم خود عبداﷲ وی افغانان ایرانی را در 1120 مغلوب کرد و سردار ایشان اسداﷲخان را کشت و این عمل را در چشم درباریان اصفهان خدمتگزاری جلوه داد. محمود در 1124 قصد تسخیر ایران کرد و به کرمان رسید لیکن لطفعلی خان والی فارس عم فتحعلی خان وزیر اعظم او را سخت شکست داد و به قندهار گریزاند. در سال 1124 هَ. ق. محمود بار دیگر از راه سیستان و کرمان و یزد به اصفهان حمله نمودو در 1124 آنجا را گرفت. وی در 1127 هَ. ق. به قتل رسید. رجوع به تاریخ عمومی اقبال ص 703 و 804 شود.

پسر میرویس از روسای طایفه غلجائی در سال ۱۱۳۴ ه.ق.بقصد تسخیر ولایات ایران از قندهار بیرون شد. ابتدا کرمان را گرفت سپس روی باصفهان نهاد. در نزدیکی گلون آباد با لشکریان شاه سلطان حسین جنگ کرد و آنانرا شکست داد و اصفهان را محاصره کرد و در ۱۴ محرم ۱۱۳۵ آن شهر ار گرفت. سرانجام کار او به جنون کشید و در یک روز سی ویک تن از شاهزادگان صفوی را کشت و خود او نیز در شعبان ۱۱۳۷ ه.ق.بدست اشرف پسر عموی خود کشته شد و اشرف جانشین او گردید.

محمود اَفْغان (۱۱۱۰ـ۱۱۳۷ق)
پسر میرویس افغان، رئیس طایفۀ غلجایی و پادشاه افغانی ایران. یک سال پس از مرگ پدرش، عموی خود عبدالعزیز را که جانشین میرویس شده بود، به قتل رسانید و پس از پیروزی بر اسدالله خان ابدالی و قتل او، از دربار صفویه، لقب حسینعلی خان گرفت و با استفاده از ضعف دولت صفوی، کرمان را تصرف کرد و عازم تصرف اصفهان شد و در ۱۱۳۴ق پس از جنگ گلناباد اصفهان را محاصره کرد. شاه سلطان حسین سرانجام در ۱۲ محرم ۱۱۳۵ق در فرح آباد به نزد محمود آمد و تاج سلطنت را به او داد و وی در ۱۶ محرم وارد اصفهان شد و شاه سلطان حسین را به زندان انداخت و ارامنه را وادار به تسلیم کرد. او ۳۱ تن از بزرگان و شاهزادگان صفوی، به استثنای شاه سلطان حسین و محمدقلی خان شاملو، وزیر اعظم وی، را قتل عام کرد. محمود با ظلم و تعدی و شقاوت فراوان حکومت کرد و با آن که توانست فارس را نیز مسخر سازد ولی در بعضی مناطق مثل بهبهان و کهگیلویه شکست خورد. ظلم فراوان او افغان ها را به شدت بر وی شوراند. از این رو پسر عموی او، اشرف افغان را از قندهار به اصفهان دعوت کرده و به ولیعهدی برگزیدند. سپس سر محمود را بریده و نزد اشرف فرستادند (۱۱۳۷ق).

💡 یورش محمود افغان به کرمان مجموعه‌ای از تاخت و تازها از جنوب خاوری ایران به مقصد کرمان است که نهایتاً زمینه‌ساز پیش‌روی این جنگ‌جویان به سوی پایتخت شد. در این یورش‌ها ۳ گروه عمدهٔ افغان‌ها، بلوچ‌ها و زرتشتیها زیر رهبری محمود هوتکی به سوی نقاط مرکزی ایران تاختند و نارضایتی‌های عمدتاً مذهبی خود را به این صورت ابراز کردند.

💡 هنگامی که شاه سلطان حسین تسلیم محمود افغان شد شاهزادگان در عمارت دمورقاپی بودند و مطلقاً گزارش نشد که شاهزاده‌ای از اصفهان گریخته باشد، تمامی شاهزادگان ذکور در اصفهان به قتل رسیدند و شاه تهماسب دوم تنها مدعی حقیقی سلطنت صفویه بود.

💡 لطفعلی خان داغستانی، صدر اعظم فرمانده سپاه و والی فارس، با بخشی از افراد نخبه و برگزیده سپاه خود برای راندن افغان‌ها به اردوگاه آنان یورش برد و آنجا را به تصرف خود درآورد. سواره نظام او، مهاجمان را تا قندهار تعقیب کردند. محمود افغان در پایان این اولین هجوم شکست خورده و به قندهار برگشت.

💡 از مهمترین رویدادهای تاریخی مستند شهر بِن که توسط تاریخ نگارانی همچون لارنس لاکهارت، کروسینسکی و پطروشفسکی ذکر شده‌است، می‌توان به مقاومت مردم بِن در حوادث مربوط به اشغال ایران توسط افغان‌ها اشاره کرد که برخی آثار آن همچون کتیبه و قلعه محمود افغان و قنات‌های ویران شده در اطراف شهر به جای مانده‌است.

💡 در سال ۱۱۲۰ هجری قمری (۱۷۰۸ میلادی) پشتون‌های غلزایی سلطهٔ ایران بر قندهار را برانداختند؛ در هرات نیز پشتون‌های ابدالی همین کار را کردند. با گذشت چند سال این قبایل چنان قدرتمند گشتند که محمود افغان مشهور به شاه محمود هوتکی بر بخش‌های وسیعی از ایران برای مدتی حکم می‌راند. اما از آنجایی که او قلمرو خویش را بیش از حد توانش بسط و توسعه داده بود، حکومتش چندان نپایید و بزودی توسط نادرشاه برچیده‌شد.