«نامه سیه» در ادبیات فارسی یک ترکیب کنایی و استعاری است که برای اشاره به انسان گناهکار، آلوده به خطا و دور از پاکی اخلاقی به کار میرود. در این تعبیر، «نامه» به معنای نامه اعمال انسان است که در باور دینی، مجموعهای از کارهای نیک و بد او را در بر میگیرد. «سیه» یا «سیاه» نیز نشاندهنده تاریکی، آلودگی و سنگینی گناه است و در کنار هم قرار گرفتن این دو واژه، تصویری از فردی را نشان میدهد که کارنامه اعمالش سرشار از گناه و خطا شده است. در واقع این اصطلاح به کسی اشاره دارد که در زندگی خود مرتکب رفتارهای ناپسند و خلاف اخلاق شده و از مسیر درست فاصله گرفته است. در متون عرفانی و ادبی، این ترکیب بیشتر برای بیان وضعیت معنوی انسان به کار میرود تا او را به توبه و بازگشت به پاکی دعوت کند. شاعرانی مانند حافظ شیرازی از این مفهوم برای نشان دادن عمق گناه یا احساس پشیمانی انسان استفاده کردهاند و آن را به صورت «سیاهنامه» یا «نامه سیه» در اشعار خود آوردهاند. این تعبیر همچنین به باور دینی درباره روز قیامت اشاره دارد، زمانی که نامه اعمال انسانها به آنان داده میشود و افراد گناهکار نامهای تیره و سنگین دریافت میکنند. به همین دلیل «نامه سیه» نمادی از سرنوشت معنوی نامطلوب و نتیجه اعمال ناپسند در زندگی دنیوی است. این واژه در ادبیات فارسی بار اخلاقی و هشداردهنده دارد و انسان را به دوری از گناه و اصلاح رفتار دعوت میکند. در مجموع، «نامه سیه» ترکیبی ادبی و اخلاقی است که هم معنای دینی دارد و هم در شعر فارسی برای بیان وضعیت روحی و اخلاقی انسان استفاده میشود.
نامه سیه
لغت نامه دهخدا
نامه سیه. [ م َ / م ِی َه ْ ] ( ص مرکب ) نامه سیاه. رجوع به نامه سیاه شود.
فرهنگ فارسی
نامه سیاه
جمله سازی با نامه سیه
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 از نامه سیه کردن خود شرمت باد چون موی سیه سپید دیدی، بس کن
💡 ور بد او دی خام و زشت و در ضلال چون عزا نامه سیه یابد شمال
💡 قیامتست بخوبی رخت که در وی زلف بجرم زیر بری نامه سیه دارد
💡 ز نامه سیه خویش نیستم نومید امید بیش به ابر سیاه می دارند
💡 گرچه گنه کردهام، نامه سیه کردهام مدح تو شه کردهام مایه روز جزا
