قاضیزاده رومی(موسی بن محمدبن قاضی محمود رومی چلبی) است که یکی از چهرههای برجسته در علوم ریاضی، هیئت (نجوم) و حکمت بوده است. او که اصالتاً اهل بروسه بوده، برای کسب دانش به خراسان و ماوراءالنهر سفر کرد و در دورهای که فعالیتهای علمی در سمرقند شکوفا بود، نقش مهمی ایفا نمود. اسناد تاریخی نشان میدهد که او در سال ۸۱۱ هجری قمری در شیراز و سپس در سال ۸۱۵ هجری قمری در سمرقند حضور داشته است. فعالیتهای او در تکمیل رصدخانه سمرقند، که توسط امیر غیاثالدین جمشید کاشانی آغاز شده بود، از مهمترین مراحل زندگی علمی وی به شمار میرود؛ چرا که پس از فوت کاشانی در سال ۸۳۲ هجری قمری، قاضیزاده مسئولیت نهایی ساخت و بهرهبرداری از این مرکز علمی بزرگ را بر عهده گرفت.
با این حال، تاریخ دقیق درگذشت قاضیزاده رومی در هالهای از ابهام قرار دارد، اما مشهور است که وی پیش از اتمام کامل رصدخانه، در حدود سال ۸۴۰ هجری قمری رخت بربسته است. پس از او، علی قوشچی، که خود از دانشمندان بزرگ آن عصر بود (متوفی ۸۷۹)، کار ناتمام وی را به سرانجام رساند و رصدخانه را تکمیل نمود. قاضیزاده رومی میراث علمی گرانبهایی از خود بر جای گذاشت که عمدتاً به زبان عربی تدوین شده و شامل تألیفات متعددی در حوزههای تخصصیاش است.
از جمله آثار مهم باقیمانده از ایشان میتوان به شرح التذكرة در علم هیئت اشاره کرد که نسخهای خطی از آن در سال ۸۱۱ در شیراز کتابت شده و در کتابخانه لورنتسیانا فلورانس با شماره ۲۷۱ شرقی فهرست شده است. همچنین، او اثری در هندسه با عنوان شرح اشکال التأسیس سمرقندی دارد که نگارش آن در سمرقند و در سال ۸۱۵ به پایان رسیده است. علاوه بر اینها، حاشیه ای بر شرح هدایة و همچنین شرح ملخص در هیئت که به صورت چاپی نیز در دسترس است، از دیگر یادگارهای علمی این ریاضیدان و فقیه بزرگ است که نشاندهنده عمق دانش او در علوم عقلی و نقلی است.
