داروشناسی

داروشناسی. [ ش ِ ] ( حامص مرکب ) عمل داروشناس.

عمل دارو شناس

{pharmacology} [علوم دارویی] دانشی که در آن منشأ و سرشت و ساخت شیمیایی و اثرها و کاربردهای داروها مطالعه می شود

داروشناسی یا فارماکولوژی ( به فرانسوی: Pharmacologie ) شاخه ای از داروسازی و زیست شناسی است که به مطالعه واکنش متقابل داروها ( یا مواد شیمیایی ) بر جانداران می پردازد که منجر به ایجاد اثرات زیست شناختی این ترکیبات می گردد. داروشناسی شامل دو بخش فارماکودینامیک و فارماکوکینتیک است.
ریشهٔ تاریخی فارماکولوژی بالینی به سده های میانه و به کتاب پزشکی قانون نوشتهٔ ابن سینا و گزارش اسحاق نوشته پترس ایسپانوس و همچنین ژان اهلِ سَن آمان بازمی گردد.
داروشناسی مطالعهٔ تعامل بین جاندار و دارو یا مواد شیمیایی دریافت شده است که بر عملکرد طبیعی یا غیرطبیعی بیوشیمیایی اثر می گذارد. دو حوزه اصلی فارماکولوژی، فارماکودینامیک و فارماکوکینتیک هستند. به طور خلاصه فارماکودینامیک مطالعهٔ اثرات داروها بر بدن، و فارماکوکینتیک، اثر و رفتار بدن بر روی داروها است. به بیان دیگر، فارماکودینامیک، مبحث فعل وانفعالات دارو در مواجهه با گیرنده های بیولوژیک، و فارماکوکینتیک، بحث و تعریف دربارهٔ جذب، توزیع، متابولیسم و دفع دارو در سیستم های بیولوژیکی است. لازم است یادآوری شود که داروشناسی ( Pharmacology ) با داروسازی ( Pharmacy ) دو واژهٔ جدا از هم هستند که گاهی به اشتباه به جای هم به کار می روند. فارماکولوژی چگونگی رفتار متقابل دارو و سامانه زیستی ( بدن ) است؛ ولی داروسازی در رابطه با مواد اولیه، آماده سازی، توزیع، مقدار ( دوز ) در استفاده از داروهای بی خطر و مؤثر است.
فارماکولوژی به زیربخش های تخصصی تر زیر، تقسیم می شود:
• فارماکولوژی بالینی: با زمینهٔ پزشکی بالینی و مطالعهٔ اثر دارو بر روی انسان و حیوانات است.
• نوروفارماکولوژی: اثر دارو بر عملکرد سلول های دستگاه عصبی مرکزی و پیرامونی که به دو دسته رفتاری و مولکولی تقسیم می شود.
• روان داروشناسی ( سایکوفارماکولوژی ): اثر دارو بر روان و مغز، مشاهده تغییر رفتار مغز است.
• فارماکوژنتیک: آزمایش بالینی ژنتیکی دربارهٔ تفاوت بین افراد در پاسخ به داروها از نظر اثر درمانی یا عارضه جانبی.
• توکسیکولوژی یا سم شناسی: مطالعه اثرات مضر یا سمی داروها بر بدن است.

💡 همچنین در دوران سلجوقی آثاری چون کتاب «الابنیه عن حقایق الادویه» در داروشناسی و مفردات دارو «زادالمسافرین» ناصرخسرو در حکمت نظری و «کیمیای سعادت» غزالی در حکمت عملی به فارسی نوشته شدند؛ ولی کسانی چون زَمَخشَری و شهرستانی، نیز در این دوره کتب فراوانی به زبان عربی که در واقع زبان دینی به‌شمار می‌رفت تألیف کردند.

💡 کاربرد این روش در مواد غذایی داروشناسی درمان ضایعات پوستی و تحقیقات بیوتکنولوژی است.

💡 انجمن فیزیولوژی و فارماکولوژی ایران نام انجمن علمی در حوزهٔ داروشناسی و علوم آزمایشگاهی است. این انجمن کار خود را از اسفندماه سال ۱۳۴۷ آغاز کرد.