تعاون و همیاری، به مثابه یکی از برجستهترین فضایل اخلاقی و ارزشمند در منظومه تعالیم اسلامی، جایگاهی بس رفیع دارد. این مفهوم اساسی که در معنای لغوی به «یاری رساندن متقابل» یا «همیاری یکدیگر» تعریف شده است، نه تنها یک توصیه اجتماعی، بلکه یک اصل بنیادین برای استحکام ساختار جامعه انسانی تلقی میگردد. تأکید دین مبین اسلام بر این اصل، ریشه در این باور دارد که جامعهای پویا و سالم است که اعضای آن، در مسیر خیر و نیکی، دستگیر یکدیگر باشند و از تشتت و وازدگی دوری جویند. این امر، ضامن تحقق برابری، عدالت و پویایی جمعی در پرتو ارزشهای متعالی دینی است.
نقطه اتکای اساسی برای تحقق این فضیلت والا، یعنی تعاون و همدلی مؤثر، در بنیاد خودآگاهی فردی نهفته است. این امر به این معناست که عمق و میزان توانایی فرد در ادراک و درک احساسات و نیازهای دیگران، مستقیماً با میزان شناخت او از جهان درون خویش گره خورده است. هرچه فرد از منظر عاطفی و روانی به خود آگاهتر باشد، به همان میزان در مسیر شناسایی دقیق حالات روحی اطرافیان و ارائه یاری مؤثر به آنان، مهارت بیشتری کسب خواهد کرد. این اصل روانشناختی نشان میدهد که شکاف عاطفی با خود، منجر به ناتوانی در برقراری ارتباطات عمیق و همدلانه با دیگران میشود.
در نتیجه، کسانی که فاقد هرگونه بینش نسبت به ظرفیتها و محدودیتهای احساسی خود هستند، بهناچار در تشخیص و درک وضعیت روانی افراد پیرامون خود دچار کاستی و ضعف اساسی خواهند شد. این فقدان خودشناسی، پیامدی جز سردرگمی، بهتزدگی و ناتوانی در ارائه واکنشهای مناسب در موقعیتهای تعاملی به دنبال نخواهد داشت؛ امری که مانع از شکلگیری پیوندهای سازنده و تحقق هدف اصلی تعاون یعنی همیاری متقابل و سازنده میگردد. لذا، توسعه ظرفیتهای فردی در خودشناسی، پیشنیاز ضروری برای تبدیل شدن به عنصری فعال و یاریرسان در پیکره اجتماع است.
تعاون. [ ت َ وُ ] ( ع مص ) هم پشت شدن. ( زوزنی ). یکدیگر را یاری کردن. ( دهار ) ( ترجمان جرجانی ترتیب عادل بن علی ) ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ). یاری کردن بعض قوم بعضی دیگر را. ( از اقرب الموارد ). با هم مددکاری یکدیگر کردن. ( غیاث اللغات ) ( آنندراج ): از خار و خاشاک و شاخ و بال بیشه ای که در آن حوالی بود دستهای فراوان به تعاون دستها فراهم آوردند و غور آن خندق بینباشتند. ( ترجمه تاریخ یمینی چ اول تهران ص 250 ).
(تَ وُ ) [ ع. ] (مص م. ) به هم یاری کردن.
به هم کمک کردن، یکدیگر را یاری کردن، مددکاری کردن.
بهم کمک کردن، یکدیگررایاری کردن، مددکاری کردن
۱ - ( مصدر ) یکدیگر را یاری کردن بهم یاری کردن. ۲ -( اسم ) همدستی یاری دستگیری. جمع: تعاونات.
[ویکی فقه] تعاون و همکاری یکی از فضایل اخلاقی است که در تعالیم اسلامی بر آن تاکید شده است.
تعاون و همکاری به معنای «یکدیگر را یاری کردن» یا «یاری کردن برخی، برخی دیگر را» آمده است.
لازم است در ابتدا به این نکته اشاره کنیم که تعاون و همدلی بر پایه خودآگاهی بنا می شود، یعنی هر قدر نسبت به شناخت احساسات خودمان آگاه تر باشیم، در دریافتن احساسات دیگران و یاری کردن آن ها نیز ماهرتر خواهیم بود. از این رو آن هایی که هیچ ایده ای نسبت به احساسات خودشان ندارند، در شناخت احساسات دیگران کاملا عاجزند و دچار بهت و سردرگمی می شوند.
تعاون و همدلی در آیات
تعاون یکی از اصول اخلاقی مهم است که در قرآن با صیغه امر به آن اشاره شده و همین امر نشانگر اهمیت و ارزشمندی آن است. خداوند در سوره مائده می فرماید:
«و (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید. و (هرگز) در راه گناه و تعدی همکاری ننمایید.»
در این آیه هم جنبه مثبت قضیه و هم جنبه منفی آن بیان شده است و این اشاره به این دارد که تعاون و همکاری باید هم در دعوت به نیکی ها و هم در مبارزه با بدی ها انجام گیرد.
تعاون و همدلی در روایات
روایات نیز با عناوین مختلفی مسلمانان را به یاری یکدیگر فرا خوانده و در بعضی از امور، آن را واجب و ضروری دانسته است.
امام علی(ع) در این باره می فرماید: «بر شماست که یک دیگر را نصیحت کنید و نیکو همکاری نمایید. درست است که هیچ کس نمی تواند حق اطاعت خداوندی را چنان که باید بگذارد. لکن باید به قدر توان، حقوق الهی را رعایت کند که یکی از واجبات الهی، یکدیگر را به اندازه توان نصیحت کردن، و برپا داشتن حق، و یاری دادن به یکدیگر است.»
از سویی تعاون و همکاری در کارهای زشت، مورد نفرت اسلام است تا جایی که مرتکب آن را به دوزخ تهدید کرده و گفته شده اینان در روز قیامت مشمول عذاب خدا خواهند بود. تا خدا تکلیف سایر بندگان را تعیین فرماید و سپس به کیفر آنان رسیدگی کند.
امام صادق(ع) می فرماید: «روز قیامت، دستیاران ستم گران، در سراپرده ای آتشین جای می گیرند تا خداوند میان بندگان داوری کند.»
فضیلت همدلی و تعاون
...
[ویکی اهل البیت] تعاون و همکاری به معنای «یکدیگر را یاری کردن» یا «یاری کردن برخی، برخی دیگر را» آمده است. لازم است در ابتدا به این نکته اشاره کنیم که تعاون و همدلی بر پایه خودآگاهی بنا میشود، یعنی هر قدر نسبت به شناخت احساسات خودمان آگاهتر باشیم، در دریافتن احساسات دیگران و یاری کردن آنها نیز ماهرتر خواهیم بود.
از این رو آنهایی که هیچ ایدهای نسبت به احساسات خودشان ندارند، در شناخت احساسات دیگران کاملاً عاجزند و دچار بهت و سردرگمی میشوند.
خداوند در سوره مائده میفرماید: «وَتَعَاوَنُواْ عَلَی الْبرِّ وَالتَّقْوَی وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَی الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ»؛ و (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید و (هرگز) در راه گناه و تعدی همکاری ننمایید.
در آیه دیگری مصادیق برّ را شمرده شده است:
«لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلکِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلائِکَةِ وَالْکِتابِ وَالنَّبِیِّینَ وَ آتَی الْمالَ عَلی حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبی وَالْیَتامی وَالْمَساکِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ وَالسَّائِلِینَ وَ فِی الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَی الزَّکاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَالصَّابِرِینَ فِی الْبَأْساءِ وَالضَّرَّاءِ وَ حِینَ الْبَأْسِ أُولئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ». (سوره بقره/177)
نیکی آن نیست که روی خود را به طرف مشرق کنید (که چون مسیحی هستید) و یا به طرف مغرب (که چون یهودی هستید) بلکه نیکی برای کسی است که به خدا و روز آخرت و ملائکه و کتاب آسمانی و پیغمبران ایمان داشته باشد و مال خود را با آن که دوستش می دارد به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و راه ماندگان و دریوزگان و بردگان بدهد و نماز را بپا دارد و زکات بدهد و کسانیند که به عهد خود وقتی عهدی می بندند، وفا می کنند و از فقر و بیماری و جنگ، خویشتن دارند. اینان هستند که راست گفتند و همینهایند که تقوی دارند لیکن آنچه در این آیه گفته شده مصادیق بارز «برّ» است و بر و نیکوکاری به اصطلاح فقهاء عنوانی اولی است مانند معروف و احسان و تقوی هرگاه عقل تشخیص دهد کاری بر و معروف و احسان است خداوند بدان امر کرده است و هر عملی که در عقل قبیح و منکر و اثم و فحشا باشد از آن نهی کرده است.
و " تقوا" مراقب امر و نهی خداست، با این توضیح تعاون و تقوی به معنای اجتماع بر ایمان و عمل صالح بر اساس تقوای الهی است و این صلاح و تقوای اجتماعی است، و در مقابل آن تعاون بر گناه - یعنی عمل زشت که موجب عقب افتادگی از زندگی سعیده است، - و بر " عدوان" که تعدی بر حقوق حقه مردم و سلب امنیت از جان و مال و ناموس آنان است، قرار می گیرد. که خدا از آن نهی فرموده است.
[ویکی فقه] تعاون (اخلاق). تعاون و همکاری یکی از فضایل اخلاقی است که در تعالیم اسلامی بر آن تاکید شده است.
تعاون و همکاری به معنای «یکدیگر را یاری کردن» یا «یاری کردن برخی، برخی دیگر را» آمده است.
لغت نامه دهخدا، ذیل واژه تعاون.
تعاون یکی از اصول اخلاقی مهم است که در قرآن با صیغه امر به آن اشاره شده و همین امر نشانگر اهمیت و ارزشمندی آن است. خداوند در سوره مائده می فرماید:
«و (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید. و (هرگز) در راه گناه و تعدی همکاری ننمایید.»
مائده/سوره۵، آیه۲.
روایات نیز با عناوین مختلفی مسلمانان را به یاری یکدیگر فرا خوانده و در بعضی از امور، آن را واجب و ضروری دانسته است.
امام علی(ع) در این باره می فرماید: «بر شماست که یک دیگر را نصیحت کنید و نیکو همکاری نمایید. درست است که هیچ کس نمی تواند حق اطاعت خداوندی را چنان که باید بگذارد. لکن باید به قدر توان، حقوق الهی را رعایت کند که یکی از واجبات الهی، یکدیگر را به اندازه توان نصیحت کردن، و برپا داشتن حق، و یاری دادن به یکدیگر است.»
نهج البلاغه، خطبه۲۱۶.
...
[ویکی فقه] تعاون (قرآن). تعاون، مصدر تفاعل از ماده «عون» به معنای یاری و پشتیبانی کردن یکدیگر آمده است. در این مدخل، تعاون در ابعاد مختلف معنوی، مادی، اجتماعی، اقتصادی بر خوبی یا بدی مورد نظر است و از واژه های «تعاون»، «ظهیر»، «انتصار» و در برخی موارد، از قراین دیگری که معنای یاد شده را می رساند، استفاده شده است.
تعاون یکی از اصول اخلاقی مهم است که در قرآن با صیغه امر به آن اشاره شده و همین امر نشانگر اهمیت و ارزشمندی آن است. خداوند در سوره مائده می فرماید:«و (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید. و (هرگز) در راه گناه و تعدی همکاری ننمایید.» در این آیه هم جنبه مثبت قضیه و هم جنبه منفی آن بیان شده است و این اشاره به این دارد که تعاون و همکاری باید هم در دعوت به نیکی ها و هم در مبارزه با بدی ها انجام گیرد.
عناوین مرتبط
تعاون اجتماعی، تعاون بر تقوا، تعاون بر نیکی.
به هم یاری کردن.
