تلویح
تَلویح در لغت به معنای بیان کردنِ مطلبی از راه اشاره و کنایه است. این شیوهی بیان غیرمستقیم، که در مقابل تصریح قرار میگیرد، در ادبیات و گفتارهای روزمره نیز کاربرد دارد و گوینده یا نویسنده بهواسطهی آن، معنایی را نه آشکارا، بلکه بهگونهای ظریف و هنرمندانه انتقال میدهد. با این حال، دامنهی کاربرد این اصطلاح تنها به حوزهی زبان محدود نمانده و بهویژه در عرفان نظری و عملی نقشی کلیدی و معنایی ویژه یافته است.
عارفان با الهام از معنای اولیهی این واژه، آن را برای توصیف تجربههایی به کار بردهاند که از دقّت و لطافتی چنان والا برخوردارند که در قالب الفاظ معمولی و بیان مستقیم نمیگنجند. این اشارات و ادراکات باطنی، که از آنها به تلویحات تعبیر میشود، گاه بهصورت الهاماتی ناگهانی یا شهودهایی ظریف بر جان و دل سالک راهِ حق آشکار میگردند. در این نگرش، تلویح دریافتی است فراتر از درک حسی و عقلی محض، و واصل شدن به آن نیازمند قلبی پاک و ذهنی صیقلیافته است.
میزان و کیفیت این تلویحاتِ وارد بر هر سالک، افزون بر استعدادِ فطری و ظرفیتِ ذاتی او، کاملاً وابسته به مقام و مرتبهای است که در مسیر سلوک روحانی خویش کسب کرده است. هرچه سالک با پشتسرگذاشتن مراحل سیر و سلوک، از تعلقات دنیوی رهاتر گردد و لطیفهی قلبیاش صافتر و شفافتر شود، قلبِ او آیینهای شایستهتر برای دریافتِ این اشاراتِ لطیف الهی میگردد. بنابراین، تلویحات نه تنها امری همگانی نیست، بلکه برای هر فرد نیز بسته به درجة خلوص و میزانِ تابش نور حقیقت بر جان وی، شدت و ضعف، و کم و کیف مییابد.
مترادفها
کنایه، اشاره، غیرمستقیم
متضادها
تصریح
لغت نامه دهخدا
تلویح. [ ت َل ْ ] ( ع مص ) گرم کردن چیزی به آتش.( تاج المصادر بیهقی ). گرم گردانیدن به آتش. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ) ( از آنندراج ) ( از اقرب الموارد ). || بگردانیدن آفتاب و آتش، گونه چیزی را. ( تاج المصادر بیهقی ) ( زوزنی ). سوختن آفتاب رنگ روی کسی را. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). || سپید کردن پیری موی کسی را. ( منتهی الارب )( ناظم الاطباء ) ( از آنندراج ) ( از اقرب الموارد ). || قوت بقدر حاجت دادن، یقال: لوح الصبی؛ یعنی خورش بده بقدری که نگاه دارد او را. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ) ( از اقرب الموارد ). || پرنگ دادن جامه را. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). || برداشتن و حرکت دادن جامه را تا بیننده آن را ببیند. ( از اقرب الموارد ). || بلند کردن و حرکت دادن گرده نان برای جلب نظر کردن سگ. ( از اقرب الموارد ). || شمشیردرخشانیدن. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ) ( از اقرب الموارد ). || بلند کردن و زدن به عصا و شمشیر و تازیانه و نعل. ( از اقرب الموارد ). || گونه برگردانیدن سفر و تشنگی مردم را. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ) ( از اقرب الموارد ). || اشارت کردن. ( تاج المصادر بیهقی ) ( دهار ) ( زوزنی ) ( غیاث اللغات ) ( آنندراج ). اشاره کردن از دور به چیزی. ( از اقرب الموارد ) ( از کشاف اصطلاحات الفنون ): به تعریض و تلویح نقش آن معنی را در دل دیگر پسران کالنقش فی الحجر می نگاشت. ( جهانگشای جوینی ). || کنایه کثیرةالوسایط را تلویح نامند. ( از اقرب الموارد ) ( از کشاف اصطلاحات الفنون ). رجوع به کنایه و کشاف اصطلاحات الفنون شود. || تلویح در فن بلاغت آن است که شاعر اتمام مقدمه به مسئله علمی یا حکمی عرفی کند. مثال در نعت:
هرکس که سر بخدمت تو داشت برکشید
کافر بود که حکم کنندش به ارتداد.( از کشاف اصطلاحات الفنون ).|| از عیب های خلقیه اسب است و آن چنان است که چون اسب را بزنی دم بجنباند و آن در ماده از عیوب فاحش است که بسا شود که بشاشد و به صاحب خ__ود ب-پراکند. ( از صبح الاعشی ج 2 ص 26 ).
فرهنگ معین
(تَ ) [ ع. ] (مص م. ) ۱ - اشاره کردن، با اشاره فهماندن. ۲ - سخنی را در ضمن سخن دیگر به کنایه بیان داشتن.
فرهنگ عمید
مطلبی را به اشاره فهماندن، در ضمن گفته یا نوشتۀ خود موضوعی را با کنایه و اشاره بیان کردن.
فرهنگ فارسی
ازدوراشاره کردن، مطلبی راباشاره فهماندن
۱ - ( مصدر ) نمودن بانگشت نمودن نشان دادن اشاره کردن از دور. ۲ - سربستن گفتن مطلبی را باشاره فهماندن مقابل تصریح. ۳ - موضوعی را باشاره و کنایه درطی سخن درج کردن. ۴ -( اسم ) اشاره. جمع: تلویحات.
دانشنامه آزاد فارسی
تَلْویح
(در لغت به معنی بیان کردن موضوعی با اشاره و کنایه) این اصطلاح با توجه به معنی لغوی اش، به حوزۀ عرفان راه یافته است. عارفان اشارات و ادراکاتی را که از شدّت لطافت قابلیت تعبیر زبانی نیافته اند تلویح خوانده اند. تلویحاتِ وارد بر هر سالک، گذشته از استعدادِ ذاتیِ او، بستگی تمام به مرتبۀ سلوکی و رقّت و لطافتِ لطیفۀ قلبیّۀ او دارد.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] تلویح، کنایه با وسایط متعدد میان لازم و ملزوم است.
کنایه را از نظر وضوح و خفا، قلت و کثرت وسائط، و سرعت یا کندی انتقال از مکنی به مکنی عنه به موارد ذیل تقسیم کرده اند:۱. کنایه تلویحیه؛۲. کنایه رمزیه؛۳. کنایه ایمائیه.
معنای لغوی و اصطلاحی
"تلویح" در لغت، اشاره به کسی یا چیزی یا جایی از دور، و در اصطلاح کنایه ای است که وسایط میان لازم و ملزوم متعدد باشد، و این امر معمولا فهم مکنی عنه را دشوار می کند؛
← مثال
۱. ↑ قصص/سوره۲۸، آیه۳۵.
...
ویکی واژه
اشاره کردن، با اشاره فهماندن.
سخنی را در ضمن سخن دیگر به کنایه بیان داشتن.
جمله سازی با تلویح
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید. گزارش محتوای نامناسب
💡 او در سخنرانی خود به تلویح کلام به مسائل اقتصادی اشاره کرد و از بیان مستقیم مشکلات اصلی در برابر رسانهها خودداری نمود.
💡 پیامهای نهفته در اشعار کلاسیک فارسی، اغلب به تلویح کلام بیان میشوند تا مخاطب را به تفکر و تفسیرهای مختلف وادارند.
💡 مدیر شرکت در جلسه هیئت مدیره، به تلویح کلام از لزوم تغییر استراتژیهای فعلی برای بقای سازمان و پیشرفت بیشتر تاکید ورزید.