واژه «پیغاره» از واژههای کهن زبان فارسی است و به معنای طعنه، سرزنش، ملامت و نکوهش به کار میرود. این واژه زمانی استفاده میشود که فردی به سبب رفتار، گفتار یا کردار خود مورد انتقاد و سرزنش دیگران قرار گیرد. پیغاره معمولاً مفهومی فراتر از یک تذکر ساده دارد و اغلب همراه با گلایه، عیبجویی یا بیان ناراحتی از عملکرد شخصی دیگر است. در متون ادبی و اشعار فارسی، این واژه بارها برای نشان دادن سرزنش، خردهگیری و نکوهش به کار رفته و شاعران از آن برای بیان اعتراض یا ملامت استفاده کردهاند. گاهی پیغاره به معنای طعنهای است که با هدف تحقیر یا یادآوری خطاهای فرد گفته میشود و در برخی کاربردها مفهوم بهتان و نسبت دادن عیب و نقص نیز از آن برداشت شده است. این واژه در زبان امروزی کمتر رایج است، اما در آثار کلاسیک فارسی جایگاه ویژهای دارد و یکی از واژههای پرکاربرد در بیان سرزنش و نکوهش به شمار میآید. همچنین از ترکیب «پیغارهجوی» برای توصیف فردی استفاده میشود که همواره در جستوجوی عیب دیگران است و آنان را ملامت میکند. بنابراین، این کلمه به طور کلی به هرگونه سرزنش، طعنه، ملامت و نکوهشی گفته میشود که در واکنش به رفتار یا عملکرد فردی بیان گردد.
پیغاره
لغت نامه دهخدا
پیغاره. [ رَ / رِ ] ( اِ ) طعنه و سرزنش و بهتان. ( برهان ). ملامت. ( صحاح الفرس ):
سه چیزت بباید کزو چاره نیست
وزآن نیز بر سرت پیغاره نیست.فردوسی.بدو گفت شاه ای بد بدکنش
سزاوار پیغاره و سرزنش.فردوسی.پیغاره زنی که بد چرا کردی
گر بد کردم بجای خود بد کردم.بدیعی.چند پیغاره که در بیغوله غاری شدم
ای پی غولان گرفته دوری از صحرای من.خاقانی.رجوع به بیغاره شود.
- پیغاره جوی؛ ملامت جوی.
فرهنگ معین
(پِ رِ ) (اِ. ) سرزنش، ملامت.
فرهنگ عمید
طعنه، سرزنش، ملامت: سه چیزت بباید کزاو چاره نیست / وز آن نیز بر سرت پیغاره نیست (فردوسی: ۴/۴ ).
فرهنگ فارسی
سرزنش وطعنه، ملامت
( اسم ) طعنه سرزنش ملامت: سه چیزت بباید کزو چاره نیست و زان نیز بر سرت پیغاره نیست... ( شا. لغ. )
ویکی واژه
سرزنش، ملامت.
جمله سازی با پیغاره
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 چونک مجلس بی چنین پیغاره نیست از حدیث پست نازل چاره نیست
💡 شب ز خود رفتم و بر شعله گشودم آغوش کو بدآموز که پیغاره به دلدار برد
💡 خواهم که دگر سخن به پیغاره نم تا جان ستم رسیده را چاره کنم
💡 سرانجام مرگست زو چاره نیست به من بر بدین جای پیغاره نیست
💡 ز فرمان تنآزاده و ژندهپوش ز آواز پیغاره آسوده گوش