ملی کردن

(مِ لّ. کَ دَ ) [ ع - فا. ] (مص م. ) مالکیت دولت بر بخشی از صنایع وفعالیت های تولیدی یا اقتصادی.

( مصدر ) در اختیار ملت ( که دولت نمایندگی آنرا دارد ) قرار دادن: [ ملی کردن صنعت نفت. ]

ملّی کردن (nationalization)
سیاست به مالکیت عمومی درآوردن صنایع و خدمات بنیادی کشور. دولت کارگری انگلستان (۱۹۴۵ـ۱۹۵۱) این سیاست را پی گیری کرد. ولی امروزه گرایش به ملی کردن کاهش یافته و در بسیاری از کشورها (انگلستان، فرانسه، و ژاپن) جهت عکس پیدا کرده است (خصوصی سازی). ملی کردن ممکن است شامل دارایی هایی که در اختیار دولت ها یا شرکت های خارجی قرار دارد نیز بشود؛ مثل ملی کردن صنعت نفت ایران، ملی کردن کانال سوئز، و ملی کردن کشت میوه در گواتمالا، که در تملک امریکا بود و همه در دهۀ ۱۹۵۰ ملی شدند. در شوروی سابق و اقمار اروپایی آن، پس از سقوط کمونیسم، خصوصی سازی با شدت و سرعت آغاز شد. چین نیز برخی از صنایع و خدمات را به بخش خصوصی سپرد. کره شمالی و کوبا هنوز مالکیت تقریباً کامل دولت را بر دارایی های کشور حفظ کرده اند. ترکیه از دهۀ ۱۹۸۰ خصوصی سازی را در مقیاسی گسترده آغاز کرد و ونزوئلا با انتخاب هوگو چاوز برای بار دوم (۲۰۰۶) مسیری معکوس در پیش گرفت و تصمیم به ملی کردن صنایع نفت و ارتباطات گرفت. در ایران، پس از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و آغاز دورۀ سازندگی، خصوصی سازی برخی از بخش های بزرگ صنعتی و تجاری عمومی، آغاز شد و از سال ۱۳۸۵ با فرمان و تأکید رهبر جمهوری اسلامی بر اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی، سرعت و وسعت بیشتری پیدا کرد.

مالکیت دولت بر بخشی از صنایع وفعالیت‌های تولیدی یا اقتصادی.

💡 آیکاوا که طرح عظیمی برای تولید انبوه ۱۰ تا ۱۵ هزار دستگاه خودرو در هر سال داشت، شروع به عملی کردن این پروژه نمود. یک سال بعد و پیش از جنگ جهانی دوم، اولین داتسون‌های سایز کوچک در کارخانه مستقر در یوکوهاما، به خط مونتاژ فرستاده شد.

💡 دست‌اندرکاران این کارخانه در سال ۱۹۰۲ نخستین موتورسیکلت را ساخته و فکر تولید خودرو را در سال ۱۹۱۳ عملی کردند. نخستین اتومبیل این کارخانه «پوپشن» نام داشت. تولید خودرو در این شرکت چند دهه ادامه یافت.

💡 در بخش اقتصاد مهم‌ترین موفقیت محمد مصدق عملی کردن برنامه اقتصاد بدون نفت بود که به رغم مانع تراشی‌های شوروی و آمریکا این امر از طریق تعدیل تجارت خارجی و گسترش میزان تولید داخلی تحقق یافت. محمد مصدق هرگز بر سر منافع ایران و مصالح توده‌های ستم کش با بیگانگان و مزدوران آن‌ها سازش نکرد.

💡 نقشهٔ «آزادسازی» را نخستین بار سپهبد حاجیعلی رزم‌آرا که در بهار ۱۳۲۹ نخست‌وزیر شد در سر می‌پرورانید. وی که قصد کودتا علیه شاه و جمهوری کردن ایران را داشت، می‌خواست با آرام‌سازی و تنش‌زدایی دولت‌های بریتانیا و آمریکا و شوروی را با خود هماهنگ سازد و با موضعی معتدل حقوق ایران را در مسئلهٔ ملی کردن نفت و تثبیت حاکمیت ایران بر بحرین به نتیجه رساند.