کلمه «ماچه» به مادهی یک حیوان اشاره دارد و معمولاً مقابل نر بهکار میرود. این واژه در زبان عامیانه و متون قدیمی بیشتر برای پستاندارانی مانند سگ یا الاغ استفاده شده است. در اصل، ماچه نشاندهنده جنسیت مادهی حیوان است.
در دامداری و پرورش حیوانات، تشخیص ماچه اهمیت زیادی دارد، زیرا تعیین جنسیت حیوان بر برنامهریزی تولیدمثل، تغذیه و مدیریت گله تأثیرگذار است. در سگها، الاغها و دیگر پستانداران، اصطلاح ماچه برای مشخص کردن ماده بهکار میرود و اطلاعات کاربردی برای پرورشدهندگان فراهم میکند.
این واژه علاوه بر کاربرد علمی، در برخی فرهنگها و زبانها بار معنایی اجتماعی و فرهنگی نیز دارد. اشاره به مادهی حیوان در متون ادبی یا روایات، گاهی با توجه به صفات خاص مادهها و نقش آنها در تولیدمثل و زندگی حیوانات همراه است.
ماچه. [ چ َ / چ ِ ] ( ص ) ماده، مقابل نر. ( ناظم الاطباء ) ( یادداشت به خط مرحوم دهخدا ). گویا فقط در خر الاغ مستعمل است. گاهی هم در سگ گفته می شود: ماچه خر. ماچه سگ. ( یادداشت به خط مرحوم دهخدا ).
(چِ ) (اِ. ) مادینة برخی از پستانداران مثل الاغ یا سگ.
ماده (سگ یا خر ): ماچه خر، ماچه سگ.
ماده، مقابل نر، بیشتربه سگ یاخراطلاق می شود(ماچه خر )
( صفت ) ماده مقابل نر: ماچه الاغ ( خر ).
مادینة برخی از پستانداران مثل الاغ یا سگ.
💡 در کامیابی توست سعی از تو بیش ما را در قتل ماچه لازم چندین بهانه جوئی
💡 گر جفا می کند آن یار و اگر مهر و وفا چاره ماچه بود غیر رضا و تسلیم
💡 تا بود دایره چرخ به جا چون مرکز اختر ماچه خیال است برآید زوبال
💡 کار در دست خادم و خواجه شاه سرگرم نرخر و ماچه
💡 عجب آید از این که زاییده ست ماچه خر مادر تو، گوساله