دم سرد در درجه اول به ویژگیهای اقلیمی اشاره دارد و به معنای وجود باد و هوای توأم با برودت و سرمای شدید است. این اصطلاح بیانگر شرایط جوی است که در آن، وزش باد با دمای پایین همراه شده و فضایی منجمد و فاقد حرارت را تداعی میکند. نظامی گنجوی در بیتی اشاره میکند: «شبی دم سرد چون دلهای بیسوز / برات آورده از شبهای بیروز.» این بیت به خوبی تصویر شبانگاهی را ترسیم میکند که سرمای گزنده آن، فضایی دلگیر و بیروح ایجاد کرده است؛ استعاره از دلهای فاقد احساس و روزهای تاریک و بینور.
علاوه بر معنای تحتاللفظی مرتبط با اقلیم، «دم سرد» در حوزه ادبیات کنایی به صفتی برای اشخاص اطلاق میشود. مطابق با نقل قول از ناظم الاطبا، این اصطلاح برای وصف کسی به کار میرود که سخنانش فاقد تأثیرگذاری و نفوذ کلام است؛ به عبارت دیگر، گفتار او به سبب فقدان حرارت، شور، یا منطق قاطع، اثربخش نیست و شنونده را تحت تأثیر قرار نمیدهد. این کاربرد، دلالت بر کماثر بودن یا بیاهمیت تلقی شدن کلام گوینده دارد.
