زندیک

زندیک. [ زَ ] ( ص، اِ ) شخصی را گویند که به اوامر و نواهی کتاب زند و پازند عمل نماید و معرب آن زندیق است. ( برهان ) ( ناظم الاطباء ) ( از فرهنگ جهانگیری ) ( انجمن آرا ) ( آنندراج ). و عرب این قوم را مجوس نام نهاده اند... ( انجمن آرا ) ( از آنندراج ). در پهلوی «زندیک » ( مانوی )... این کلمه محتملاً بار اول در قرن سوم میلادی در کتیبه «کارتیر» موبدان موبد شاهان ساسانی هرمزد اول و بهرام اول و بهرام دوم در کعبه زرتشت، در نقش رستم نزدیک تخت جمشید آمده و صریحاً بمعنی «مانوی، فاسدالعقیده » استعمال شده... ظاهراً این لغت از «زنده » اوستای مشتق می باشد که دوبار ( یسنا 61 بند 3، وندیداد 18 بند 53 - 55 ) در اوستا آمده، هرچند ریشه آن معلوم نیست، اما در دو موضع مذکور در ردیف گناهکارانی، چون راهزن، دزد، جادوگر، پیمان شکن و دروغزن آورده شده. بنابراین «زند» بزهگر و فریفتاری است دشمن دین مزدیسنا و زندیک منسوب به «زند» است با ایک علامت نسبت. مانی که به عقیده زردشتیان به جادویی و دروغ و فریب خود را پیغمبر خوانده و مدعی مزدیسنا گردید،زندیک ( زنده ) خوانده شد و بعدها نزد عرب زبانان کلمه زندیق ( معرب زندیک ) به پیرو مانی و به کسی که مرتد و ملحد و دهری و بیدین ومخالف اسلام می پنداشتند، اطلاق گردید. ( حاشیه برهان چ معین ). رجوع به زندیق و دایرة المعارف اسلام شود.

= زندیق

گناهکار، مرتد، ندیق، بی دین

مرتد، بی‌دین. برگرفته از زند و به معنی تفسیر است. شخصی را گویند که به اوامر و نواهی کتاب زند و پازند عمل کند و معرب آن زندیق است.

💡 در ایران فرقه‌های متعددی از این دین بیرون آمد که مهم‌ترین آن‌ها مذهب مزدکی و مذهب دیناوری بود. هر دوی این مذاهب را شاخه‌هایی مانوی می‌دانند؛ ضمن اینکه تأثیر مانوی‌گری بر فرقهٔ خرم‌دینان کاملاً آشکار است، به‌طوری‌که برخی آن را شاخه‌ای از مزدک‌گرایی و برخی شاخه‌ای از آیین مانوی می‌دانند. اصطلاح زندیق (زندیک) تا مدت‌ها در ایران باقی ماند؛ چنان‌که امروز نیز به‌کار می‌رود و بهترین دستاویز برای مقابله با اندیشه‌های نوین بود.