در معنای اصلی خود در زبان عربی، مصدر باب افعال از ریشه «ع ل و» است و به معنای «بلند کردن» و «برداشتن به سوی بالا» میباشد. این واژه در متون کلاسیک فارسی مانند «آنندراج»، «تاج المصادر بیهقی»، و «منتهی الارب» به معنای «بلند گردانیدن» یا «بالا بردن چیزی» ثبت شده است. کاربرد رایج این مفهوم در حوزه اعتبار و منزلت، اشاره به «اعلاء مرتبت» و «اعلاء درجه» دارد، چنانکه در ترجمهٔ تاریخ یمینی آمده است: «سلطان از جهت رفع درجت و اعلای مرتبت...» و همچنین در مفهوم «اعلاء کلمه» که به معنای بلندآوازه و آشکار ساختن حق یا سخن است، مانند عبارت: «همت ملکانه را بر اعلاء کلمةالحق مقصور گردانید.»
علاوه بر مفهوم بلند کردن، معانی متعددی در زمینه حرکت و جایگاه نیز دارد. این مفهوم میتواند به معنای «برآمدن بر بلندی» یا «به جاهای بلند برآمدن»، نظیر صعود به کوهستانها، اشاره کند. از سوی دیگر، در مفهومی کاملاً متضاد با معنای اصلی، این واژه با حرف جر «عن» به کار میرود و به معنای «فرود آمدن از جایی» یا «دور شدن» است؛ برای مثال، «أَعْلَی عنه إِعلاءً» به معنای فرود آمدن از مرکب یا کنارهگیری از یک مکان است، و عبارت «أَعْلِ عنّی» به معنای «کنارهگیر از من» یا «حاجت خود را از من نخواه» تفسیر شده است. این معانی متضاد نشاندهنده گستردگی معنایی این ریشه در زبان عربی و ورود آن به زبان فارسی با ظرایف مختلف است.