تاریخ نگاری شیعیان

[ویکی فقه] تاریخ نویسی و به طور کلی تالیف کتاب در اسلام به وسیله شیعیان آغاز گردید. این روند در طول تاریخ روزافزون گشت و در قرون اخیر، رشد بی سابقه ای یافته است.
تاریخ نویسی و به طور کلی تالیف کتاب در اسلام به وسیله شیعیان آغاز گردید. صحابه و تابعین از صدر اسلام، اخبار مربوط به سنت و سیره و اقوال و افعال و معجزات رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) و شرح احوال نیاکان و قبیله او و اخبار کعبه و مکه و احوال اولاد و اهل بیت و اصحاب و کاتبان وحی و مشاوران و سرداران و خادمان آن حضرت را برای هم روایت می کردند و این کار را از مقوله عبادت و حفظ شعائر دین می شمردند.اخبار انبیاء و امم پیشین نیز که مفسر قصص قرآن و اطلاع بر آنها برای هر مسلمان لازم بود ضبط و روایت می شد.
تاریخ نگاری قرن دوم
تاریخ نگاری این دوره در حوزه هایی مثل سیره و مغازی و ... بوده است.
← السیرة النبویه ابن اسحاق
مشهور ترین مورخ شیعی قرن سوم احمد بن اعثم کوفی (م ح ۳۱۴ ق) مصنف دو کتاب الفتوح در تاریخ فتوحات اسلام تا عهد هارون الرشید و تاریخ در شرح وقایع عصر مامون تا مقتدر عباسی است.شخصیت های معروف اسلام و جنبش های انقلابی مسلمانان در قرن سوم و چهارم هجری عمدتا رنگ تشیع داشتند.علمای کلام شیعه کوشش خود را نه در راه ابطال عقاید سنیان، بلکه برای اثبات اصل ولایت و جنبه الهی بودن امامت و اثبات مذهب اهل بیت به کار می بردند و در این راه از کتب و مقالات سایر مذاهب نیز آزادانه استفاده می کردند.نخستین شکاف فکری و سیاسی بین تشیع و تسنن بعد از ظهور دعوت اسماعیلی در شمال افریقا به وسیله عبیدالله مهدی (م ۳۲۲ ق) و تاسیس خلافت فاطمی مصر به وسیله المعزالدین الله (م ۳۶۵ ق) پیدا شد.با بنای شهر قاهره به امر المعز و ورود او به آن شهر (۳۶۲ ق) و بنای مسجد جامع و مدرسه دینی الازهر نخستین دانشگاه شیعی و نخستین دانشگاه اسلامی (۳۶۰ ق) رسمیت تشیع اعلام شد و نام خلفاء از خطبه جامع الازهر حذف گردید و به جای آن به نام علی (علیه السّلام) و اولاد او خطبه خوانده شد.این افکار و شعارها در تدوین تاریخ اسلام و شرح احوال صحابه و درایه و ارزش یابی حدیث اثر گذاشت.شاعرانی مانند ابوالقاسم محمد بن هانی اندلسی (م ۳۶۲ ق) و المؤید فی الدین هبةالله شیرازی (م ۴۷۰ ق) با قصاد فاخر خویش دنیای اسلام را متوجه قاهره کردند و تالیف کتاب هائی مانند: افتتاح الدعوة، المناقب و المثالب، مختصر الاثار فیما روی عن الائمة الاطهار، مناقب بنی هاشم و کتاب المجالس و المسامرات... که همه به وسیله ابن حیون نوشته شد، محور تاز ه ای برای تاریخ نویسی شیعه به وجود آورد.اما شیعیان اثنا عشری با دعوت فاطمیان مخالفت کردند و آنان را ملحد شمردند.علمای اثنا عشری مثل ابوجعفر علی بن الحسین معروف به صدوق و ابن بابویه قمی (م ۳۲۹ ق) مصنف کتاب عیون اخبار الرضا، امالی، اکمال الدین، معانی الاخبار، الرضا، کتاب التوحید و ده ها کتاب دیگر در حدیث و کلام و فقه، محمد بن عمر کشی (م ۳۴۰ ق) صاحب کتاب رجال و شیخ مفید (م ۴۱۳ ق) از بنیانگذاران فقه و مؤلف احوال ائمه و فضائل عزاداری شهدای طف کتاب ارشاد و احمد بن علی نجاشی کوفی صاحب کتاب رجال و کتاب الکوفه و شیخ الطائفه ابوجعفر محمد (م ۴۶۰ ق) فرزند حسن معروف به شیخ طوسی مصنف کتاب الرجال و کتاب الغیبة و فهرست کتب الشیعة و اسماء المصنفین و کتاب المفصح فی الامامة و مقتل الحسین و اخبار مختار و کتاب های دیگر در حدیث و تاریخ و فقه و کلام و رجال، نه تنها اصول عقاید و شعار های شیعه اثنا عشری را مشخص نمودند بلکه محور تاریخ نویسی شیعه را هم استوار کردند.
تاریخ نگاری از دوره صفوی به بعد
...