ابن زملکانی

[ویکی فقه] اِبْن ِ زَمْلَکانی کمال الدین ابوالمعالی محمد بن علی بن عبدالواحد بن عبدالکریم انصاری سَمّاکی (۶۶۷ -۱۶ رمضان ۷۲۷ق /۱۲۶۹- ۵ اوت ۱۳۲۷م )، فقیه شافعی، محدث، قاضی، ادیب و شاعر دمشقی است.
وی از آن روی که اهل زملکان بوده به این نام شهرت یافته است. زملکان قریه ای در غوطه دمشق بوده و فیروزآبادی آن را زِمْلِکان ثبت کرده است. ابن زملکانی را گاهی به نیای بزرگش ابی دجانه سَمّاکی نیز نسبت داده و سَمّاکی گفته اند. او در دمشق تولد یافت. در ۷۲۷ق پس از ۳ سال اقامت در حلب به دمشق بازگشت و احتمالاً در همین سال از جانب ملک الناصر ابوالفتوح محمد بن قلاوون، سلطان مصر، به مصر احضار گردید تا سلطان وی را به قاضی القضاتی دمشق منصوب کند، اما او در راه بیمار شد و در بلبیس درگذشت و گفته شده است که او را مسموم کردند. فرزند او تقی الدین عبدالرحمان جنازه وی را به قاهره حمل کرد و در قرافه نزدیک قبر شافعی به خاک سپرد.
اساتید
فقه را نزد تاج الدین عبدالرحمان بن فرکاح فزاری، نحو و صرف را از بدرالدین ابن مالک، اصول را نزد بهاءالدین ابن زکی و نیز کتابت را از نجم الدین ابن بُصیص فراگرفت. و از ابی الغنائم، ابن علاّن و ابن بخاری و ابن واسطی و دیگران استماع حدیث کرد و از شهاب الدین خُوَیّی و شمس الدین أیکی و صفی الدین هندی دانش آموخت.
جایگاه علمی
کتابهای التنبیه، المنتخب در اصول فقه، المحصل در اصول دین و جز اینها را حفظ نمود و در بیست و چند سالگی به صدور فتوا پرداخت. گفته شده وی فردی خیال پرداز بود و مبانی فکری خود را بر تخیلات استوار می ساخت و حتی بر اساس آنها عمل می کرد. از این رو در رنج و ناراحتی بود، زیرا برخی با وی دشمنی می کردند و حسادت می ورزیدند. وی در علم منطق پیشرفتی نداشت و علت عدم توفیق خود را مشکل بودن این دانش و نارسایی بیان استاد خود در هنگام درس و کم لطفی وی دانسته است. ابن زملکانی در ۷۰۵ق /۱۳۰۵م در مجلسی که نزد امیر جمال الدین افرم نایب السلطنه شام در دمشق برای رسیدگی به عقاید ابن تیمیه (ه م ) تشکیل شده بود، حضور یافت، او را انتخاب کردند که بدون مسامحه درباره آراء ابن تیمیه تحقیق و داوری کند. وی بعدها رساله هایی در ردّ بعضی از فتاوی و عقاید ابن تیمیه نوشت. او مباحثاتی نیز درباره معانی حروف با صدرالدین وکیل داشته است. وی بزرگ شافعیه در شام و غیر آن بود و ریاست مذهب را از نظر تدریس و فتوا و مناظرات علمی به عهده داشت.
فعالیت ها
...