مثالی کاشانی از شاعران برجسته قرن نهم هجری قمری است که به طبع بلند و مهارت در نظم شهرت داشته است. او قصد داشته آثار کلاسیک مانند «خمسه» نظامی را پاسخ دهد، اما نتوانست این پروژه را بهطور کامل به پایان برساند. یکی از ویژگیهای آثار او، استفاده از مضامین عرفانی و انسانی در قالب شعرهای عاشقانه و حکمی است. مطلعهایی از او نشاندهنده علاقهاش به مفاهیم جاودانگی و هستی است. او همچنین به بازآفرینی و روایت داستانهای مشهور ادبی، مانند لیلی و مجنون، پرداخته و منظومهای با همین موضوع از او باقی مانده است. در این اثر، مثالی کاشانی تلاش کرده است تا با نگاهی نو، عناصر عاشقانه و عرفانی داستان را به تصویر بکشد. یکی از بخشهای مهم این منظومه، قصیدهای به نام «آیینه گیتینما» است که جلوهای از جهانبینی شاعر و نگرش او به زندگی و عشق را نشان میدهد. آثار مثالی کاشانی همچنین مورد نقد و بررسی تطبیقی قرار گرفته است، به ویژه مقایسه بین نسخه او از «لیلی و مجنون» با نسخه معروف نظامی، که نشاندهنده جایگاه وی در سنت ادبی فارسی و تلاشش برای نوآوری در قالبهای کلاسیک است.
مثالی کاشانی
لغت نامه دهخدا
مثالی کاشانی. [ م ِ ی ِ ] ( اِخ ) از شعرای قرن دهم است و به نقل تذکرة تحفه سامی طبعی بلند داشت و به جواب گویی خمسه نظامی پرداخت اما به اتمام آن توفیق نیافت. این مطلع از اوست:
مده ای خضر فریبم به حیات جاودانی
من و خاک آستانش تو و آب زندگانی.
و رجوع به تحفه سامی و فرهنگ سخنوران و قاموس الاعلام ترکی شود.
فرهنگ فارسی
از شعرا ی قرن دهم