علی اسفیذاری، معروف به ابوعاصم و ملقب به فخرالدین، نحوی و استاد علوم نحوی در قرن هشتم هجری قمری بود که آثار مهمی در زبان عربی از خود به جای گذاشت. او فرزند عمر بن خلیل بن علی اسفیذاری بود و نسبتش به شهر اسفیذار در ماوراءالنهر بازمیگردد که منسوب به آن نامیده شده است. اسفیذاری در سال ۶۹۸ ه.ق درگذشت و فعالیت علمی او در زمینه نحو و تفسیر زبان عربی شناخته شده بود. یکی از آثار برجسته او «المقتبس فی توضیح ما التبس» است که شرحی بر کتاب «المفصل» زمخشری به شمار میرود و جایگاه علمی او را نشان میدهد. او در دوران خود به عنوان نحوی برجسته و معلم زبان عربی شناخته میشد و شاگردان بسیاری از محضرش بهره بردند. نسبت «اسفیذاری» نشاندهنده زادگاه او و ریشه خانوادگیاش است و این شهر در تاریخ علمی و فرهنگی منطقه ماوراءالنهر اهمیت داشته است. آثار او بیشتر در زمینه قواعد نحوی و توضیح متون پیچیده زبان عربی بوده و برای محققان زبان و ادبیات عرب مرجع محسوب میشود. علی اسفیذاری با تألیف و شرح متون، نقش مهمی در انتقال دانش نحوی و زبان عربی به نسلهای بعدی ایفا کرد. او در منابع تاریخی و کتابهای مرجع مانند معجم المؤلفین و کشف الظنون یاد شده و جایگاه علمی او ثبت گردیده است.
علی اسفیذاری
لغت نامه دهخدا
علی اسفیذاری. [ ع َ ی ِ اَ ] ( اِخ ) ابن عمربن خلیل بن علی اسفیذاری، مکنّی به ابوعاصم و ملقّب به فخرالدین. نحوی بود و در سال 698 هَ. ق. درگذشت. او راست: المقتبس فی توضیح ما التبس، که شرح المفصل زمخشری است. و اسفیذاری منسوب است به «اسفیذار» و آن شهر بزرگی است در ماوراءالنهر. ( از معجم المؤلفین بنقل از کشف الظنون حاجی خلیفه ص 1776. هدیةالعارفین بغدادی ج 1 ص 715 ).
