گیاه خارشتر از تیرهٔ باقلاییان و زیرخانوادهٔ باقالیها است. این گیاه چندساله و پایا از ردهٔ بنشنها بهشمار میرود و در منابع طب سنتی ایران با نام علف ترنجبین نیز شناخته میشود. خارشتر دارای ساقههایی سبز رنگ، نیمهچوبی و نیمهدرختچهای است که معمولاً میان ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر رشد میکند. شاخههای آن با خارهای نوکزرد و تیز پوشیده شدهاند و گلهایش به رنگ صورتی یا ارغوانی بوده و کاسبرگهایی زنگمانند و بدون کرک دارند که پنج دندانهٔ مثلثیشکل و نوکتیز آن را تکمیل میکند. میوهٔ این گیاه از نوع نیامک ناشکوفا است و دانههای آن به صورت منظم درون نیام کنار هم قرار میگیرند.
از دیدگاه پزشکی سنتی، خارشتر دارای طبع گرم و خشک است و کاربردهای درمانی گستردهای دارد. از عصاره و بخشهای مختلف این گیاه برای رفع صفرا، دفع سنگ کلیه و مثانه، درمان سیاهسرفه، تب و لرز استفاده میشود. همچنین خارشتر خاصیت ادرارآوری دارد و به تعدیل اخلاط بدن و پاکسازی کبد و مجاری ادراری کمک میکند. ترنجبین یا «عسل تر» که از میوهٔ این گیاه حاصل میشود، از فرآوردههای دارویی و خوراکی با ارزش در طب سنتی محسوب میگردد.
از نظر بومشناسی، خارشتر گیاهی مقاوم و سازگار با شرایط سخت زیستمحیطی است. این گیاه میتواند در خاکهای شور و مناطق خشک و سرد بهخوبی رشد کند و دارای ریشهای بسیار عمیق، به طول حدود ۵ تا ۷ متر، است که امکان دسترسی آن به منابع آب زیرزمینی را فراهم میسازد. خارشتر افزون بر کاربردهای دارویی، به عنوان یکی از علوفههای طبیعی و تغذیهٔ مناسب برای دامها، بهویژه بز شناخته میشود. این گیاه در بسیاری از مناطق ایران، شبهجزیرهٔ عربستان، صحرای سینا، سوریه، هند و پاکستان تا ارتفاع حدود ۴۰۰ متر از سطح دریا میروید و گاهی در مزارع غلات و چغندر به صورت علف هرز مقاوم ظاهر میشود.
