سازگان شناسی

آرایه‌شناسی، طبقه‌بندی

{systematics} [زیست شناسی] علم رده بندی موجودات زنده براساس خویشاوندی و روابط طبیعی بین آنها

سیستِماتیک یا سازگان شناسی ( به انگلیسی: Systematics ) و به طور کاملتر زی سازگان شناسی یا زیست سازگان شناسی ( همچنین زیست شناسی سازگان شناختی و گاهی سامانه شناسی )، دانشی است که وظیفه اصلی اش تلاش برای درک تاریخ تکاملی حیات است. به بیانی دیگر، «سازگان شناسی» به آرایه شناسی جانداران با توجه به روابط میان آن ها در طی روند تکامل و سازگاری با محیط زندگیشان می پردازد؛ بنابراین یک سازگان شناس باید ضمن اشراف کلی به رده های عالی جانوران یا گیاهان، از روابط بین جانداران مورد مطالعه آگاهی کافی داشته و این روابط را به صورت رده بندی مورد استفاده عموم دربیاورد.
معمولاً هر سازگان شناس را بر اساس گروه مورد مطالعه، به آن گروه منتسب می کنند؛ مثلاً به فردی که سازگان شناسی ماهی ها را انجام می دهد سازگان شناس ماهی، به کسی که سامانه شناسی خانواده کپورماهیان را انجام می دهد، سازگان شناس کپورماهیان گفته می شود و … زمینه های مختلف دانش سازگان شناسی را بر اساس نوع صفاتی که به کار می برند نیز منتسب می کنند، مانند سازگان شناسی ریختی و سازگان شناسی ملکولی. همچنین بر اساس نوع مکتب آنها به سازگان شناسی تبارشناسی یا فیلوژنی، سازگان شناسی مصنوعی و سازگان شناسی صوری و رقومی نیز تقسیم می شوند. گرچه اغلب سازگان شناسی، آرایه شناسی و رده بندی ( طبقه بندی ) به صورت مترادف به کار می روند، ولی هریک تعریف و کاربرد خاص خود را دارد. در واقع طبقه بندی و آرایه شناسی زیرمجموعه های سازگان شناسی هستند، همان گونه که طبقه بندی زیرمجموعهٔ آرایه شناسی است؛ بنابراین سازگان شناسان اغلب «آرایه شناس» نیز هستند ولی همه آرایه شناسان سازگان شناس نیستند.