اکدى
در معنای نخست، «اکدی» یا «Akkadian» به تمدن، زبان و مردم سرزمین «اَکَد» در بینالنهرین باستان اشاره دارد که یکی از نخستین امپراتوریهای سامی در تاریخ جهان به شمار میرود و نقش مهمی در شکلگیری فرهنگ و زبانهای کهن منطقه داشته است. این کاربرد بیشتر در مطالعات تاریخی و باستانشناسی به کار میرود و به زبان اکدی بهعنوان یکی از زبانهای سامی شرقی اشاره دارد.
در معنای دوم، این واژه در قرآن کریم به صورت فعل «أَکْدَىٰ» آمده و به معنای بخل ورزیدن، قطع کردن عطا یا امساک از بخشش پس از دادن مقدار اندک است. این واژه در آیهای از سوره نجم در توصیف رفتار انسانهایی به کار رفته که ابتدا بخشش کمی دارند اما سپس از ادامه آن خودداری میکنند. از نظر ریشهشناسی، این معنا از مفهومی گرفته شده که به سنگ سخت یا مانعی در برابر حفر چاه اشاره دارد و در نتیجه به معنای بازدارندگی و توقف جریان بخشش توسعه یافته است. در کاربرد قرآنی، این واژه بار اخلاقی و انتقادی دارد و رفتار ناپسند بخل را نکوهش میکند.
دانشنامه اسلامی
[ویکی الکتاب] ریشه کلمه:
کدی (۱ بار)
. کدیه چنانکه طبرسی و راغب گفته صلابت زمین است که چاه کن چون به آنجا رسید میبیند که از جوشیدن آب مانع است «اَکْدی فُلانٌ: قَطَعَ الْعَطاءَ وَ بَخِلَ» یعنی آیا دیدی آنکس را که از حق رو گرداند و کمی انفاق کرد و قطع نمود؟ این لفظ فقط یکبار در قرآن یافته است. در مصباح گفته: «اِلْکُدْیَةُ: اَلْاَرْضُ الْصِلَبَة».