مناقضه

مناقضه. [ م ُ ق َ / ق ِض َ / ض ِ ] ( از ع، اِمص ) مناقضت. مناقضة. رجوع به مناقضت و مناقضة شود. || ( اصطلاح اصول ) نزد اصولیان، عبارت از نقض باشد. ( از کشاف اصطلاحات الفنون ). || نزد اهل نظر عبارت از منع مقدمه دلیل است. ( از کشاف اصطلاحات الفنون ). منع مقدمه معینی از مقدمات دلیل است و در مناقضه شرط است که مقدمه از اولیات و مسلمات نباشد که در این صورت منع آن جایزنیست، اما اگر مقدمه از تجربیات و حدسیات و متواترات باشد منع آن رواست زیرا اینها حجت بر غیر نباشد. ( از تعریفات جرجانی ). || نزد بلغا عبارت ازتعلیق امری باشد به محال برای اشاره به محال بودن وقوع آن مانند «لایدخلون الجنة حتی یلج الجمل فی سم الخیاط». به عبارت دیگر مناقضه آن است که چیزی را تعلیق کنند بر دو امر که یکی ممکن و دیگری محال است و مراد متکلم همان تعلیق بر محال و امتناع آن چیز باشد:
حاجت به ناکسان برم آنگه که ناکسم
خوانند و ناکسی ز علامات مردمی.؟ ( از فرهنگ علوم نقلی سجادی ). || ( اصطلاح ادبی ) مناقضه و تناقض در شعر و سایر کلام آن است که معنی دوم مناقض و منافی معنی اول باشد چنانکه شاعر گفته است:
درمش بخشم بوسه ندهد جور کند
بدرم جامه که بوسه نفروشد به درم.
وجه تناقضی که در این شعر می نماید آن است که در اول ذکر بخشش درم کرده است و در آخر سخن بیع و شری گفته... و دیگری گفته است:
هجران تو با مرگ برابر کنم ایراک
از مرگ بتر باشد هجران تو دانی.
در مصراع اول هجران او را با مرگ برابر کرده است و در دوم از آن بتر نهاده. ( از المعجم چ دانشگاه صص 289 - 290 ). رجوع به همین مأخذ شود.

(مُ قَ ضَ یا ض ) [ ع. مناقضه ] (مص ل. ) مخالفت کردن، سخن برخلاف یکدیگر گفتن.

گفتن حرفی که خلاف گفتۀ اولی خود شخص باشد، خلاف گویی کردن.

مخالفت کردن، سخن برخلاف یکدیگر گفتن.

💡 ليكن همانطور كه گفتيم سياق آيه، سياق بر شمردن نعمتها به منظور استنتاج توحيداست، نه مناقضه و توبيخ، زيرا هيچ بويى از توبيخ و مناقضه در آن نيست.

💡 و چون به حسب ظاهر بين اين دو تفسير مناقضه و اختلاف بود، لذا براى توضيح كلامخود فرمود: مراد از اين علم آن معنايى نيست كه از اين لفظ به ذهن عوام مى رسد، عوام ازلفظ علم همان علم حصولى را مى فهمند كه عبارت است از صور نفسانى. بلكه مراد از آن، نور عظمت و قدرت پروردگار است كه به اذن خدا براى اين حاملين حاضر و شهود شدهو همين حضور است كه آن را حمل مى ناميم، و لذا، هم بدون هيچ منافاتى براى حاملينحمل است و هم براى خداى تعالى همچنانكه افعال ما در عين اينكه حاضر است نزد خود ما ومحمول است براى ما، حاضر نزد خدا و محمول براى او نيز هست، چون مالكافعال ما او است و او آن را به ما تمليك نموده است.