بیرجندنامه بیرجند دراغاز سده چهاردهم خورشیدی

[ویکی نور] بیرجندنامه بیرجند درآغاز سده چهاردهم خورشیدی. «بیرجندنامه»، اثر دکتر جمال رضایی به زبان فارسی است. این اثر درباره بیرجند، گویش و فرهنگ این شهر است. دکتر محمود رفیعی در مقدمه اش بر کتاب می نویسند: «معمولاً طرح های پژوهشی اینسان گسترده و فراگیر با بودجه ی بنیادها و توسط گروه های تحقیقاتی انجام می گیرد که دکتر رضایی شخصاً آن را تکفل نموده، به سامان رسانده است».
در ابتدای اثر مقدمه مفصل و مفیدی به قلم نویسنده آمده است. مطالب در هفده جستار تدوین گردیده که هر جستار؛ مشتمل بر چند یا چندین فصل بوده و مجموعاً بالغ بر 85 فصل می باشد. متن با نثری ساده و شیوا - متناسب با مندرجات آن - نوشته شده است. به علاوه سه پیوست نیز در انتهای اثر آمده است.
در این اثر آگاهی ها و دانستنی های گوناگونی راجع به بیرجند آمده است: موقعیت جغرافیایی، نام و وجه تسمیه و پیشینه تاریخی بیرجند تا ساختار قدیمی شهر و آنچه در آن بوده است، از اوضاع اجتماعی زندگی مردم: خوراک، پوشاک، مسکن و... تا آداب و رسوم، جشن ها و عزاداری های مذهبی و حتی بازی ها و باورها و پندارهای مردم آن...، و به همین جهت نویسنده آن را «بیرجندنامه» نام نهاده است.
یک نگاه اجمالی به «بیرجندنامه» و مندرجات آن نشان می دهد که مؤلف برای گردآوری مطالب کتاب و تدوین و تألیف آنها چه اندازه وقت صرف کرده، تا چه حد متحمل زحمت شده و تا چه پایه در نوشتن این کتاب دقت به عمل آورده است. بی تردید عشق وی به پژوهش های علمی و علاقه اش به زادگاه دو عامل بسیار مؤثر در پدید آمدن این اثر ارزشمند بوده است.
نگارنده در نوشتن کتاب حاضر تا آنجا که برایش مقدور بوده کوشیده است که دانسته ها، شنیده ها، دیده ها، خوانده ها و یافته های خود را دقیق و مستند و دور از هرگونه تعصب، احساسات، تصور، حدس، فرض و... تدوین و به نگارش درآورد؛ بنابراین بیرجندنامه تنها اختصاص به «فرهنگ عامه» مردم بیرجند در هفتاد - هشتاد سال پیش ندارد، بلکه آگاهی ها و دانستنی های فراوان دیگری که ثبت و ضبط آنها ضروری می نموده نیز در آن آمده و تنوع بسیار به مطالب داده است.

💡 بزرگترین مشکل باکو در این دوران تجاوز به دریای خزر بود. بالا آمدن سطح آب هر از گاهی قسمت اعظم شهر را فرا گرفت و قلعه معروف سابایل در سده چهاردهم به‌طور کامل زیر دریا رفت. این اتفاق منجر به افسانه‌های متعددی در مورد شهرهای زیر آب مانند شهریونان («شهر یونانی») شد.

💡 سفالگری سلجوقی شیوه‌ای از هنر سفالگری بود که در امپراتوری سلجوقی ظهور کرد. بعضی از سنت‌های سلجوقی‌ها در پایان این امپراتوری در سده چهاردهم میلادی، به امپراتوری عثمانی انتقال یافت؛ به خصوص مراحل نخستین سفالگری ایزنیک.

💡 تاریخ لائوس به پادشاهی لان‌ژانگ می‌رسد که در سده چهاردهم میلادی بنیاد شد و تا سده هیجدهم ادامه یافت. در سده هیجده، سیام بر امیرنشین‌های باقی‌مانده از دوره لان‌ژانگ چیرگی یافت. شاه سیام برای جلوگیری از جنگ با فرانسه، سرزمین‌هایی از خاک خود را با نام لائوس به فرانسه بخشید و این سرزمین‌ها در سال ۱۸۹۳ به هندوچین فرانسه ضمیمه شدند.

💡 هنگامی که عثمانی در حدود میانه سده چهاردهم وارد خاک اروپا شد و شروع به باز کردن جای پایی برای خود در بالکان کرد، تمام آنچه برای بیزانس باقی مانده بود، جز قسطنطنیه و حوالی آن، تنها شامل شهر فیلادلفیا در آسیای صغیر، مقداری اراضی در تراس و مقدونیه، شهر تسالونیکی، چند جزیره در دریای اژه و بخشی از پلوپونز می‌شد.