دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] پناهگاه ابوبکر (قرآن). غار ثور، پناهگاه محمد صلی الله علیه و آله وسلّم و ابوبکر، هنگام هجرت از مکه به مدینه بود.
الاتنصروه فقد نصره الله اذ اخرجه الذین کفروا ثانی اثنین اذ هما فی الغار اذ یقول لصـحبه لاتحزن ان الله معنا...اگر او را یاری نکنید، خداوند او را یاری کرد (و در مشکل ترین ساعات، او را تنها نگذاشت) آن هنگام که کافران او را (از مکه) بیرون کردند، در حالی که دومین نفر بود (و یک نفر بیشتر همراه نداشت) در آن هنگام که آن دو در غار بودند، و او به همراه خود می گفت: «غم مخور، خدا با ماست!».... با توجه به توطئه ترور پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم از سوی مشرکان مکه، آن حضرت به امر خداوند، در حالی که ابوبکر همراه او بود از مکه خارج و در غار ثور، مخفی شدند. در آیات گذشته روی مساله جهاد در برابر دشمن از چند راه تاکید شده بود، از جمله این که گمان نکنید اگر شما خود را از جهاد و یاری پیامبر کنار بکشید کار او و اسلام زمین می ماند. آیه مورد بحث این موضوع را تعقیب کرده، می گوید: اگر او را یاری نکنید خدایی که در سختترین حالات و پیچیده ترین شرائط او را به شکل معجز آسایی یاری کرد قادر است باز از او حمایت کند (الا تنصروه فقد نصره الله) و آن زمانی بود که مشرکان مکه توطئه خطرناکی برای نابود کردن پیامبر چیده بودند، تصمیم نهایی پس از مقدمات مفصلی بر این قرار گرفت که عده زیادی شمشیر زن از قبائل مختلف عرب خانه پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم را شبانه در حلقه محاصره قرار دهند و صبحگاهان دسته جمعی به او حمله کنند و او را در بسترش از دم شمشیرها بگذرانند.پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم که به فرمان خدا از این جریان آگاه شده بود آماده بیرون رفتن از مکه و هجرت به مدینه شد، اما نخست برای این که کفار قریش به او دست نیابند به غار ثور که در جنوب مکه قرار داشت و در جهت مخالف جاده مدینه بود پناه برد در این سفر ابو بکر نیز همراه پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم بود.دشمنان کوشش فراوانی برای یافتن پیامبر کردند ولی مایوس و نومید بازگشتند و پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم پس از سه شبانه روز توقف در غار و اطمینان از بازگشت دشمن، شبانه از بیراهه به سوی مدینه حرکت کرد، و بعد از چندین شبانه روز سالم به مدینه رسید و فصل نوینی در تاریخ اسلام آغاز شد.آیه فوق اشاره به یکی از حساسترین لحظات این سفر تاریخی کرده می گوید: خداوند پیامبرش را یاری کرد، در آن هنگام که کافران او را بیرون کردند (اذ اخرجه الذین کفروا). البته قصد کفار بیرون کردن او از مکه نبود، بلکه تصمیم به کشتن او داشتند، ولی چون نتیجه کارشان بیرون رفتن پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم از مکه شد این نسبت به آنها داده شده است. سپس می گوید: این در حالی بود که او دومین نفر بود (ثانی اثنین) اشاره به اینکه جز یک نفر همراه او نبود و این نهایت تنهایی او را در این سفر پر خطر نشان می دهد و همسفر او ابوبکر بود. به هنگامی که دو نفر به غار، یعنی غار ثور پناه بردند (اذ هما فی الغار). در آن موقع ترس و وحشت، یار و همسفر پیامبر را فرا گرفت و پیامبر او را دلداری داد، و گفت: غم مخور خدا با ما است (اذ یقول لصاحبه لا تحزن ان الله معنا). در این هنگام خداوند روح آرامش و اطمینان را که در لحظات حساس و پر خطر بر پیامبرش نازل می کرد بر او فرستاد (فانزل الله سکینته علیه). و او را با لشکرهایی که نمی توانستید آنها را مشاهده کنید، یاری کرد (و ایده بجنود لم تروها). و سرانجام برنامه و هدف و مکتب کفار را پائین قرار داد و برنامه و گفتار الهی در بالا قرار گرف (و جعل کلمة الذین کفروا السفلی و کلمة الله هی العلیا) اشاره به اینکه توطئه های آنها در هم شکست، آئین خرافیشان در هم پیچیده شد، و نور خدا همه جا آشکار گشت و پیروزی در تمام جهات نصیب پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم اسلام شد. چرا چنین نشود در حالی که، خداوند هم قادر است و هم حکیم و دانا، با حکمتش راههای پیروزی را به پیامبرش نشان می دهد و با قدرتش او را یاری می کند (و الله عزیز حکیم).
