دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] تبصره و دو رساله دیگر در منطق، اثر عمر بن سهلان ساوی (متوفی 540ق)، مشتمل بر کتاب تبصره و دو رساله دیگر در موضوع منطق است. محمدتقی دانشپژوه (متوفی 1375ق)، تصحیح این اثر را بهعهده داشته است.
کتاب با مقدمهای کوتاه و پیشگفتاری تحقیقی قریب به شصت صفحه آغاز شده است. سپس کتاب تبصره و دو رساله منطق ساوی و تحقیق نقیض الوجود ارائه شده است.
در پیشگفتار ابتدا منطق چینی، هندی و یونانی معرفی شده و پس از آن دستگاه منطقی ارسطو، فارابی و ابن سینا مورد مطالعه قرار گفته است. مصحح، روش متأخران در منطق را با این عبارت ادامه میدهد: «ابن سینا در عروضیه که در بیستویک سالگى نوشته است، از روش ارسطو پیروى کرد و با اختصار همه اجزای منطق را در آن آورد و در کتاب شفا بهطور مبسوط از آن بحث نمود». سپس ابن سینا را بنیانگذار روش متأخران دانسته و دانشمندانى مانند غزالى و ساوى و دیگران را از پیروان او میداند.
در ادامه مباحث پیشگفتار، تاریخ پارهای از مسائل منطقی، سرگذشت ساوی و کتابهای او و نسخههای مورد استفاده مصحح در تصحیح این اثر ذکر شده است.
الف)- «کتاب التبصرة»: کتاب تبصره همواره مورد توجه بوده و از کتابهای درسی بشمار میرفته است. ابن سهلان این کتاب را از روی کتاب بصائر خود که در چهار جا از آن یاد میکند و کتابهای ابن سینا نگاشته است.
نویسنده در ابتدای کتاب غرض از منطق را اینگونه تبیین میکند: «غرض از منطق، شناخت این دو راه است؛ یعنى «قول شارح» و «حجّت» و جدا کردن آنچه راست است از این هر دو، از آنچه ناراست است». سپس پس از طرح مباحث مختلف منطق با طرح موضوع برهان و مغالطه و اقسام آنها کتاب را به پایان آورده است.