امین الدوله ابوالفرج بن موفق الدین کرکی

[ویکی فقه] «امین الدوله ابوالفرج بن موفق الدین یعقوب بن اسحاق کرکی» به سال ۶۳۰ ق (۱۲۳۳ م) پزشک و نویسنده مشهور مسیحی در شام دیده به جهان گشود.
با آن که نام، شهرت و دین او و نیز نام پدرش در آغاز برخی از نسخه های آثار او آمده، ولی حاجی خلیفه لقب او را امین الدوله والدین و نامش را ابوالفرج یعقوب آورده است. پدر او از مسیحیان کرک (در خاور بحر المیت، در اردن) بود و در روزگار الملک الناصر یوسف بن محمد ایوبی (۶۳۴- ۶۵۸ ق) در صرخد به شغل دیوانی گمارده شد و در همین ایام با ابن ابی اصیبعه آشنایی و پیوندی دیر پا یافت. همین دوستی سبب شد که ابن ابی اصیبعه به خواهش او، پسرش ابوالفرج را به شاگردی بپذیرد. ابن ابی اصیبعه از هوشمندی، متانت، کم حرفی و علاقه مندی شاگرد خود به دانستن احوال دانشمندان یاد کرده است و جامعترین شرح حال ابن قف را نیز در اثر مشهور همو می توان یافت؛ اگرچه به احتمال، اطلاعات مربوط به سال های پس از ۶۶۸ ق درباره ابن قف را شاگردان ابن ابی اصیبعه به کتاب افزوده اند.
تحصیلات
ابو الفرج کتاب های « المسائل » حنین بن اسحاق، « الفصول و تقدمة المعرفه » بقراط و نیز آثار رازی را نزد ابن ابی اصیبعه خواند و مقدمات ضروری طب، شناخت انواع بیماری و راه های مداوای آنها را فراگرفت. پس از چندی همراه پدر به دمشق رفت و نزد دانشمندان آن دیار نیز به شاگردی پرداخت. طب را نزد حکیم نجم الدین بن منفاخ و موفق الدین یعقوب سامری، فلسفه را نزد شیخ شمس الدین عبد الحمید خسروشاهی و عزالدین حسن غنوی ضریر و هندسه را نزد شیخ مؤید الدین عرضی فراگرفت. با این همه به طب بیش از سایر دانش ها اقبال داشت و در آغاز کار چند سال در دژ عجلون طبابت کرد و سپس به دمشق بازگشت.
اشتفال
وی به رغم اشتغال به معالجه سپاهیان مملوکی، از مشهورترین استادان طب زمان خود در سوریه بود و نیز به داشتن آثار بسیار شهرت داشت. ابن قف بی شک یکی از پزشکان برجسته قرن هفتم است و در ردیف بزرگترین پزشکان عرب و مسلمان به شمار آمده است. باید به خاطر داشت که جریان جنگهای صلیبی در سوریه و فلسطین، در شکوفایی علمی او، به ویژه در فن جراحی، تاثیر بسزایی داشت، زیرا وی پیوسته می بایست به عنوان پزشک و جراح به مداوای مجروحان جنگی بپردازد. ابن قف در تالیفات طبی به دو جنبه نظری و عملی توجه داشت. ابن ابی اصیبعه از نوشته های او ۹ اثر را نام برده است. محققان اخیر نام دو اثر دیگر را به آن فهرست افزوده اند.
تالیفات
...

💡 او به عنوان یکی از اعضای مؤسس انجمن معارف، که از سوی امین الدوله در ۱۳۱۵/۱۸۹۸ بدین سمت منصوب شد، در کار به همراه محمود خان احتشام السلطنه، اریستوکرات شجاع ولی تندخو، میرزا حسن رشدیهٔ مصمم ولی سخت گیر و دیگران بصیرت و ابتکار فوق‌العاده‌ای به همراه آورد.

💡 در زمان زمامداری امین الدوله، نهضت فرهنگی مدرسه‌های جدید آغاز شد و آزادی مطبوعات فراهم گشت. مجدالاسلام کرمانی که خود از مشروطه خواهان بود، این گونه اعمال اصلاحی او را مقدمه‌ای مهم بر جنبش مشروطیت خوانده‌است.