فرجام استبداد
«فرجام استبداد» در متون دینی و تفسیری به سرانجام و نتیجه نهایی حکومتهای ستمگر و مستبد اشاره دارد که در آن، سرنوشت دنیوی و اخروی آنان بهطور همزمان مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس دیدگاههای قرآنی، مستبدان و جباران در دنیا با شکست، زوال قدرت و نابودی حکومت روبهرو میشوند و دوام سلطه آنان پایدار نخواهد بود. در منابع تفسیری، این حقیقت با آیات قرآن تبیین شده است که سرنوشت جباران را محرومیت و خواری در برابر عذاب الهی بیان میکند. در جهان آخرت نیز پایان کار آنان گرفتار شدن در عذاب شدید الهی و جهنم معرفی شده است، چنانکه در آیه «وَخابَ کُلُّ جَبّارٍ عَنید…» به عاقبت دردناک آنان اشاره شده است. این آیه بیان میکند که مستبدان با نوشیدن آب سوزان و تحمل عذابهای سخت، هیچ راه نجاتی نخواهند داشت و مرگ نیز به معنای رهایی برای آنان وجود ندارد. در روایات اسلامی نیز بر این نکته تأکید شده است که حاکمان ستمگر نخستین گروهی هستند که به عذاب الهی گرفتار میشوند. پیامبر اسلام در برخی احادیث، سلطهگران جبار را در صف نخست مجازاتشوندگان در قیامت معرفی کرده است. این آموزهها نشان میدهد که استبداد نهتنها پیامدهای اجتماعی و سیاسی منفی در دنیا دارد، بلکه پیامدهای سنگین اخروی نیز برای عاملان آن در پی خواهد داشت. از این رو، مفهوم «فرجام استبداد» در اندیشه اسلامی هشداری جدی نسبت به ظلم و خودکامگی در نظامهای سیاسی و اجتماعی به شمار میآید. بنابراین، فرجام استبداد ترکیبی از سقوط دنیوی و عذاب اخروی است که در منابع قرآنی، روایی و تفسیری بهطور گسترده مورد تأکید قرار گرفته است.
مترادفها
پایان استبداد
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] فرجام دنیوی مستبدان شکست و زوال است.
پایان کار آنان در آخرت، عذاب جهنم است: «...و خابَ کُلُّ جَبّار عَنید مِن ورائِهِ جَهَنَّمُ ویُسقی مِن ماء صَدید یَتَجَرَّعُهُ ولا یَکادُ یُسیغُهُ ویَأتیهِ المَوتُ مِن کُلِّ مَکان و ما هُوَ بِمَیِّت ومِن ورائِهِ عَذابٌ غَلیظ».
نمونه روایی
چنان که روایات نیز بر عذاب امیران مستبدّ دلالت می کند. طبق روایتی از پیامبر امیر مسلّط نخستین کسی است که به عذاب دوزخ گرفتار خواهد شد.
← استبداد سیاسی
التبیان فی تفسیر القرآن؛ جامع البیان عن تاویل آی القرآن؛ حق الحریة فی العالم؛ درآمدی بر دائرة المعارف علوم اجتماعی؛ طبیعت استبداد؛ فرهنگ علوم سیاسی؛ کتاب الجهاد؛ کنزالعمال فی سنن الاقوال والافعال؛ لسان العرب؛ لغت نامه؛ مجمع البحرین؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ معالم المدرستین؛ موسوعة السیاسه؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ نهج البلاغه.