شرح العرشیه

[ویکی نور] شرح العرشیة کتابی است سه جلدی به زبان عربی، تألیف شیخ احمد بن زین‎الدین احسائی(1166-1241ق) که در شرح و نقد کتاب «العرشیه» ملاصدرا و آرای فلسفی او نوشته شده است.
این کتاب به تحقیق صالح بن احمد دباب رسیده و شیخ سعید محمد قریشی بر آن مقدمه‎ای درباره شیوه اندیشه شیخ احمد احسائی نوشته است.
قریشی در خاتمه مقدمه‎اش می‎نویسد: «یمکن القول فی خاتمة هذا البحث إن الشیخ الأحسائی تمیز بأسلوب نقدی جدید، تفرد به الی حد کبیر، اعتمد فیه علی الروح القرآنیة و السنة الشریفة و العقل المستند الیهما و الفطرة الاسلامیة الصافیة» در خاتمه این بحث می‎توانیم بگوییم: شیخ احسایی شیوه انتقادی جدیدی را دارد که در آن بر روح قرآن و سنت و عقلی که مستند به آن دو و فطرت اسلامی پاک است، تکیه کرده است.
محقق کتاب هم می‎نویسد: با نظر دقیق در تاریخ بسیاری از فلاسفه اسلامی می‎بینیم که در افکار و عقایدشان راه یونانیان را اخذ کرده و منبع صحیح حقیقت (قرآن و سنت) را رها کرده‎اند ازاین‎رو در دریافت حقیقت دچار اشتباه شده‎اند. شیخ احمد احسائی، از کسانی است که علوم اهل‎بیت(ع) را از منبع صحیح دریافت کرده است. او در مقدمه شرح الفوائد درباره صحت عقایدش چنین می‎نویسد: من از طریقه فلاسفه یونان پیروی نکرده و تحقیقاتم را از ائمه هدی(ع) دریافت کرده‎ام ازاین‎رو خطا بر کلمات من راه ندارد؛ زیرا آنچه در کتاب‎هایم نوشته‎ام از آنان است و آن‎ها هم از خطا و غفلت و لغزش معصوم و مصون هستند....
احسائی در این کتاب به رد و پاسخگویی به برخی نظریات محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به «ملاصدرا» پرداخته است. وی گفته که این پاسخ‎ها از روی عداوت یا حسد نبوده بلکه از باب روشن شدن حق در مسائلی است که ملاصدرا آن‎ها را از غیر اهل‎بیت(ع) اخذ کرده است. احسایی در مشاعر چنین می‎نویسد: «و اعلم ایها الناظر فی کلامی انی اعتقد انی اذا قلت قولا فانی املی علی کاتبین لا یغادران صغیرة و لا کبیرة، فلا تتوهم علی ان بینی و بین المصنف شیئا من عداوة او حقد او حسد او تکبر او شیء هدانی الی الرد علیه غیر بیان الحق، فانی انا و انت مسئولان، و لا تتوهم انه کما یجوز علیه الغلط و الغفلة تجوز علیّ، لانک اذا تبعت کتبه وجدته یمیل فی عباراته و اعتقاداته لمثل ابن عربی و عبدالکریم الجیلانی و ابن عطاء الله و اضرابهم» و تو ای خواننده این سطور، بدان من معتقدم هر کلامی را که می‎گویم، دو کاتبی می‎نویسند که هیچ‎چیز را جا نمی‎اندازند. پس مباد بپنداری که بین من و نویسنده مشاعر دشمنی یا کینه و حسدی در کار است که باعث شده او را نقد کنم. بدان که هریک از من و تو مسئولیم. همچنین مباد که بپنداری همان‎گونه که او به خطا رفته من هم ممکن است خطا کنم چرا که با تحقیق در کتاب‎های او متوجه می‎شوی که وی در عبارات و باورهایش به افرادی چون ابن عربی و عبدالکریم جیلانی و ابن عطاءالله و... گرایش داشته است.
احسایی این کتاب(مشاعر) را به درخواست ملا حسین‎علی شبستری شرح کرد. صالح دباب، در تحقیق این کتاب بر یک نسخه خطی سه‎قسمتی که هر قسمت آن 116 صفحه و به قلم محمد هاشم بوده اعتماد کرده است. تاریخ کتابت این نسخه خطی 1279 ق. ذکر شده. از جمله کارهای محقق روی این کتاب، تطبیق با نسخه خطی، ارجاع آیات و روایات به مصادر اصلی و تکمیل و تصحیح آن‎ها، ارائه ترجمه مختصری از صدرا به قلم خودش و شیوه فکری شیخ احمد احسائی به قلم سید محمد قریشی و... است.

💡 سوی اوگفتم نویسم شرح حالی تا مگر از غم هجرم رهاند سازدم از وصل شاد

💡 ز آب دیده من قطره ای ویعقوبی ز شرح کلبه من شمه ای و کنعانی

💡 در پیش شاه عرض کدامین جفا کنم شرح نیازمندی خود یا ملال تو

💡 اگر شرح خواهی ببین شمس تبریز چو او را ببینی تو او را بدانی

💡 عقل در شرحش چو خر در گل بخفت شرح عشق و عاشقی هم عشق گفت

💡 زانکه این شعر شرح قرآن است راحت روح و نور ایمان است