ده ازاد شیرخان

( ده آزاد شیرخان ) ده آزاد شیرخان. [ دِه ْ ] ( اِخ ) دهی است از بخش میان کنگی شهرستان زابل در ده هزارگزی جنوب باختری ده دوست محمد نزدیک مرز افغانستان. سکنه آن 150 تن می باشد. آب آن از رودخانه هیرمند است. ( از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 8 ).

💡 گفته می‌شود که این تونل ایران را از طریق هرات، مزار شریف و شیرخان‌بندر در غرب و شمال افغانستان به تاجیکستان و از آن جا به چین متصل می‌کند. این راه جاده ابریشم جدید نام گرفته‌است.

💡 کانون اصلی شورش، ناحیه فوشنج بود که گروهی از افغان‌ها موسوم به کاکری در آن مسکن داشتند و حکمرانی آن در دست شیرخان افغان بود.

💡 محیی‌الدین مهدی‌زاده ۱۳۳۴ ولسوالی اندراب ولایت بغلان هست. وی تحصیلات ابتدائی خود را در لیسه شیرخان ولایت قندوز به پایان رسانده و در مقطع تحصیلات عالی دارای مدرک لیسانس در رشته طب از دانشگاه کابل و مدرک دکتری در رشته زبان‌شناسی از آکادمی علوم تاجیکستان می‌باشد.

💡 یوردخانی یک خاندان و فامیلی از ایل اصانلو بوده که از پیوستن دو واژه ترکی یورد(سرزمین و وطن) و خان (رئیس، رهبر) ساخته شده و به معنی شاه وطن یا خان سرزمین است که دارای دو طایفه اردوخانی و شیرخانی می باشند که حسن خان و حسین خان یوردخانی از با نفوذ ترین افراد طایفه یوردخانی بوده اند.شغل اصلی آنها کشاورزی و دامپروری بوده و قشلاق این خاندان روستاهای شهر گرمسار و ییلاق آنها منطقه لزور فیروزکوه بوده است.

💡 سرور ناشر فرزند شیرخان خروتی پس از تأسیس فابریکه روغن سپین زر و فابریکه شکر بغلان، مردم بغلان و قندوز به کشت پنبه و لبلبو روی آوردند. افراد شیرخان در زمین‌های دلدلزار و باتلاقی قندوز و بغلان با پشتکار و زحمت کشی خود توانستند نیزارها را به زمین‌های آباد و حاصلخیز مبدل کنند و سالانه از زمینهای خود دو بار و سه بار حاصل بردارند.

💡 کانون اصلی شورش، ناحیه پوشنگ بود که گروهی از افغان‌ها موسوم به کاکری در آن مسکن داشتند و حکمرانی آن در دست شیرخان افغان بود.