حمل شایع صناعی
حمل شایع صناعی از اصطلاحات بنیادی در علم منطق است که بهصورت ویژه به مواردی از حمل اشاره دارد که در آنها موضوع و محمول از لحاظ مصداق خارجی متحد، اما از حیث مفهوم با یکدیگر مغایر هستند. در این نوع از حمل، محمول بهعنوان مفهومی عامتر، موضوع را که مصداقی خاص از آن مفهوم کلی است، دربرمیگیرد. برای مثال، در گزارۀ «انسان، حیوان است، اگرچه دو مفهوم انسان و حیوان متفاوت هستند، اما هر مصداقی که مفهوم انسان بر آن صادق باشد، تحت مفهوم حیوان نیز قرار میگیرد.
از منظر تقسیمبندی انواع حمل بر پایۀ نحوۀ اتحاد موضوع و محمول، حمل به دو قسم اصلی حمل شایع صناعی و حمل اولی ذاتی تقسیم میشود. وجه تسمیۀ حمل شایع صناعی به شایع، رواج و شیوع بسیار آن در گفتارهای علمی و محاورات روزمره است؛ چرا که در بیشتر موارد استعمال قضایا، این نوع از حمل مد نظر قرار میگیرد. با این حال، برخی از منطقیان بر تعریف کلاسیک این اصطلاح خرده گرفتهاند و معتقدند این تعریف تنها یکی از اقسام حمل شایع صناعی را پوشش میدهد و جامع همۀ موارد و اقسام آن نیست.
بهطور کلی، در نظام منطقی نقش مهمی در شکلدهی به استدلالهای قیاسی و استنتاجهای علمی ایفا میکند. با وجود این، نقدهای واردشده بر تعریف سنتی آن نشان میدهد که برای احاطه بر تمامی اقسام و مصادیق این نوع حمل، نیاز به بازتعریف دقیقتر و توسعهیافتهتری احساس میشود تا همۀ وجوه و شاخههای آن تحت پوشش قرار گیرد.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] حمل شایع صناعی یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای حمل در موارد اتحاد مصداقی و مغایرت مفهومی موضوع و محمول است.
حمل به لحاظ نوع اتحاد موضوع و محمول به حمل شایع صناعی و حمل اولی ذاتی تقسیم می شود.
توضیح اصطلاح
حمل شایع صناعی، حملی است که در آن، موضوع و محمول به حسب مصداق و وجود خارجی متحد و به حسب مفهوم، مغایر باشد. در چنین حملی، موضوع از افراد و مصادیق مفهوم محمول خواهد بود؛ مانند: هر انسانی حیوان است. در این مثال، مفهوم انسان غیر از مفهوم حیوان است، ولی به حسب مصداق هر آنچه انسان بر او صادق است، حیوان نیز بر آن صادق است.وجه اینکه چنین حملی را شایع و متعارف می نامند این است که چنین حملی در استعمالات علوم و گفتگو های مردم، شایع و متعارف است. بعضی تعریف فوق را نقد کرده و گفته اند: این تعریف، جامع همه اقسام حمل شایع نیست، زیرا حمل شایع صناعی شامل چندین قسم می شود و حال آنکه تعریف گذشته، جز یک قسم، اقسام دیگر را شامل نمی شود.
اقسام حمل عرضی
اقسام حمل عرضی که مقابل حمل ذاتی است از این قرار است: ۱. جایی که موضوع و محمول، دو کلی متساوی و اجزای یک ماهیت باشند؛ مثل: «هر متحرک بالاراده ای حساس است» یا یکی، جزء دیگری باشد؛ مانند: هر ناطقی انسان است. ۲. جایی که موضوع و محمول، دو کلی متساوی و خارج از ماهیت یکدیگر باشند؛ مانند: هر ناطقی متعجب است و هر انسانی خندان است یا هر خندانی انسان است. ۳. آنکه موضوع، کلی اخص از محمول و یا محمول، کلی اخص از موضوع باشد؛ مثل: هر انسانی حیوان است و بعضی حیوان ها انسان اند و هر خندانی جسم است و بعضی جسم ها خندان اند. ۴. آنکه موضوع و محمول، دو عرضی باشند که از لحاظ ماهیت با یکدیگر مغایرت داشته و هر دو در یک موضوع یافت شده باشند و معروض آنها مصداق مشترک برای آن دو ماهیت کلی باشد؛ مثل: بعضی سفید ها شیرین اند و بعضی شیرین ها سفید ند. ۵. آنکه محمول، عین طبیعت و ذات موضوع باشد؛ مثل: سقراط انسان است. ۶. آنکه محمول، جزء مساوی با طبیعت موضوع یا جزء اعم از طبیعت موضوع باشد؛ مثل: سقراط ناطق است و زید جسم است. ۷. آنکه محمول، عَرَض مساوی با طبیعت موضوع یا عرض اعم از ماهیت و طبیعت موضوع باشد؛ مثل: زید قابل انقسام است، زید طویل است و زید خندان است. همه این قضایا از اقسام حمل عَرَضی و حمل شایع هستند و حال آنکه در بیشتر این موارد، موضوع، فرد محمول نیست؛ بنابراین بهتر آن است که بگوییم حمل شایع آن است که محمول نه عین مفهوم موضوع، و نه جزء مفهوم موضوع باشد. این تعریف، شامل همه موارد مزبور می شود.
مستندات مقاله
...
جمله سازی با حمل شایع صناعی
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 جمشید صداقتکیش در چندین انجمن داخلی و بینالمللی عضویت داشتهاست که افتخار آمیزترین آنها، عضویت در گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان ایران و عضویت در گروه هنرهای صناعی فرهنگستان هنر و نیز عضویت در شورای علمی دانشنامه خلیج فارس بودهاست.