حجیت متشابهات کتاب

[ویکی فقه] حجیت متشابهات کتاب به صحّت استناد به آیات متشابه قرآن در استنباط حکم شرعی اطلاق می شود.
حجیت متشابهات کتاب، به معنای قابلیت و صحت استناد به متشابهات قرآن کریم در مقام استنباط و استدلال است.
بررسی
در این که آیات متشابه قرآن به تنهایی حجت نبوده و نمی توان به آنها تمسک نمود، میان اصولی ها و اخباری ها اختلافی وجود ندارد؛ یعنی همه اتفاق دارند که بدون مراجعه به سنت و عقل نمی توان به آیات متشابه تمسک نمود و حتماً برای فهم معانی آن ها باید به کلام « راسخون در علم » مراجعه کرد، زیرا یک کلام مبهم که معنای آن نامعلوم است، به تنهایی نمی تواند مبنای استدلال قرار گیرد، مگر آن که به کمک تفسیر و تاویل آن از سوی معصومین علیهم السّلام به کلام صریح و قابل استنادی تبدیل گردد. از امام معصوم علیه السلام سؤال می شود که چرا در قرآن متشابه وجود دارد، آن حضرت در پاسخ می فرماید: برای آنکه مردم به ما مراجعه کنند.از این عبارت استفاده می شود که متشابهات قرآن کریم را بدون رجوع به روایات و اخبار نمی توان مورد استفاده قرار داد و با آن احتجاج نمود.

💡 و در آنچه هم درك نكرده اند و بر ايشان مشتبه است ايمان و تسليم داشته باشند، هر چندكه كنه و حقيقت آنرا نفهميده باشند، و خاطر نشان مى ساخت كه هر فتنه اى گريبان مسلمينرا بگيرد و نظام سعادتشان را مختل سازد از ناحيه پيروى متشابهات، وتاءويل كردن آيات خدا است، كه اگر چنين كنند دينى كه براى هدايت آناننازل شده، همان دين، وسيله ضلالت و بدبختيشان مى شود، و اجتماعشانمبدل به افتراق شده و نظامشان مختل مى گردد.

💡 قبلا بايد توجه داشت آيات راجع به خلقت انسان و ساير جانداران، آفرينش آسمان وزمين و به طور كلى عالم خلقت خيلى بيش از اينهاست و بايد در تفسير آيات راجع به هرموضوع، تمام آيات مربوط به آن را در نظر گرفت. به علاوهمحتمل است كه بعضى از آن آيات از متشابهات باشند كه درتاءويل و تفسير آن حتما بايد از احاديث و روايات استفاده كرد و بدون مراجعه به احاديث،اظهار نظر قطعى در مورد اين گونه آيات خطاست.(83)

💡 اين آيات درباره رانده شدن شياطين از آسمان است، ملاء اعلى و مجمع ملائكه كجاست وچگونه است و در كجاى آسمان است ؟ چطور گوش مى دهند، شنيدن آنها چطور است ؟ شهابثاقب چيست و چگونه شيطان را مى راند. همه اينها براى مامجهول است. و اين قفلها گشوده نخواهد شد. و مصداق:(( (واخر متشابهات ))) هستندكه بايد بگوييم: (( ( آمنا به كل من عند ربنا))).

💡 طايفه دوم نيز به وجوهى و رواياتى استدلال كرده اند، آن رواياتى كه مى گويد علمتاءويل متشابهات از علومى است كه خدا به خودش ‍ اختصاص داده، و اين دو طايفه قرنهااختلاف خود را ادامه داده اند، و ادله يكديگر را بادليل مخالفش باطل ساخته اند.